در سوم شهریور ۱۴۰۵، مجموعهای از مواضع رسمی، گزارشهای رسانهای و اظهارات منابع مطلع، از تحرک تازهای برای بازگرداندن ایران و آمریکا به مسیر مذاکره حکایت داشت. محور این تحرکات، سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران و تلاش اسلامآباد برای احیای نقش میانجی بود؛ سفری که درباره محتوای آن روایتهای متفاوتی منتشر شد.
به گزارش بازتاب، برخی منابع از انتقال پیشنهاد مشخص آمریکا سخن گفتند، در حالی که یک مقام ایرانی انتقال هرگونه پیام میان دو طرف را رد کرد. همزمان، تحریمهای تازه آمریکا، تهدید به استفاده مجدد از نیروی نظامی، کاهش شدید عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز و ورود وزیر خارجه عمان به تهران، فضای پیچیده تری را شکل داد.
هیئت پاکستانی تهران را ترک کرد
نخستین نشانههای این تحرک دیپلماتیک دقایقی پس از نیمهشب منتشر شد. عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و محسن نقوی، وزیر کشور این کشور، پس از دیدارهای فشرده با مقامهای جمهوری اسلامی ایران، تهران را ترک کردند.
در گزارش مربوط به پایان این سفر آمده بود که گفتوگوها بر تقویت همکاریهای دوجانبه، تحولات منطقه و ضرورت همکاری برای کمک به صلح، ثبات و امنیت منطقه متمرکز بوده است. وزیر کشور ایران نیز فضای دیدارهای هیئت پاکستانی با رئیسجمهور و دیگر مقامهای کشور را صمیمی و سازنده توصیف کرد و گفت دو طرف بر تداوم رایزنیها تأکید داشتهاند.
تهران طرح فشار اقتصادی آمریکا را عملیات روانی خواند
یک دقیقه بعد، تسنیم به نقل از یک منبع ارشد اطلاعاتی در ایران گزارش داد که طرح فشار اقتصادی دونالد ترامپ، بخشی از یک کمپین رسانهای برای افزایش فشار روانی بر مردم ایران است.
این منبع گفته که آمریکا پیشتر تحریمهای اولیه و ثانویه و محاصره دریایی را به کار گرفته و ادعاهای تازه، اتفاق جدیدی در میدان عمل ایجاد نخواهد کرد. او همچنین میان این فضاسازی رسانهای، بازگشایی بازارهای مالی و حضور میانجی پاکستانی در تهران ارتباط برقرار کرد و گفت پس از چنین فشارهایی، معمولاً خط مذاکره با ایران در رسانههای نزدیک به ترامپ تقویت میشود.
آکسیوس از تداوم محور تحریمها خبر داد
آکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی مدعی شد تحریمهای ثانویه گسترشیافته احتمالاً تا پس از انتخابات میاندورهای آمریکا، محور اصلی اقدامات واشنگتن علیه ایران خواهند بود. بر اساس همین ادعا، پس از انتخابات ممکن است یک کارزار نظامی تازه دوباره روی میز قرار گیرد.
نخستین گزارش از حادثه دریایی در آبهای عمان
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد گزارشی درباره وقوع حادثهای در فاصله ۹ مایل دریایی شمالشرق منطقه الشیشه در عمان دریافت کرده است. در این مرحله، جزئیاتی درباره ماهیت حادثه یا وضعیت شناور منتشر نشد.
حدود ۲۲ دقیقه بعد، گزارش تکمیلی مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نشان داد یک نفتکش با پرتابهای ناشناس در اتاق موتور هدف قرار گرفته و از کار افتاده است. طبق این اطلاعیه، خدمه کشتی هنگام انتشار گزارش در سلامت بودند.
انتشار آمار شش ماه حوادث دریایی
سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد طی شش ماه درگیری در تنگه هرمز، ۶۸ حادثه دریایی در خلیج و آبهای مجاور ثبت شده است. این حوادث دستکم ۲۰ کشته و ۳۵ زخمی بر جای گذاشته و یک نفر نیز مفقود شده است.
حدود نیمی از کشتیهای آسیبدیده نفتکش، ۲۰ درصد کانتینری و ۱۵ درصد حامل محمولههای فلهای بودهاند. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز ۴۷ حادثه را در گروه حملات مستقیم طبقهبندی کرده است.
کاهش عبور کشتیها از تنگه هرمز
رویترز با استناد به دادههای اولیه کپلر گزارش داد روز دوشنبه تنها یک کشتی باری از تنگه هرمز عبور کرده است که کمترین میزان از هفتم ماه مه محسوب میشود. در مقابل، روز یکشنبه شش کشتی از انواع مختلف از این مسیر عبور کرده بودند.
گزارش تکمیلی کپلر که بعدازظهر منتشر شد، از عبور دو کشتی حامل کالاهای اساسی، شامل یک نفتکش بسیار بزرگ حامل گاز و یک نفتکش حامل نفت خام، خبر داد. هر دو کشتی از سمت دریای عمان وارد خلیج فارس شده بودند.
ارتش پاکستان از گفتوگوهای سازنده خبر داد
ارتش پاکستان در بیانیهای، رایزنیهای عاصم منیر در تهران را «بسیار سازنده» توصیف کرد. بر اساس این بیانیه، موضوع گفتوگوها صلح منطقهای، جلوگیری از تشدید تنشها و بررسی راههای حل اختلافات از طریق مذاکره بوده است.
ارتش پاکستان اعلام کرد این سفر یکروزه در چارچوب تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد برای پایان دادن به بنبست مذاکرات ایران و آمریکا و بررسی مسیر دستیابی به صلح پایدار صورت گرفته است.
وزیر کشور پاکستان از «پیشرفت قابل توجه» سخن گفت
محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، پس از دیدار هیئت این کشور با مسعود پزشکیان، اعلام کرد گفتوگوها بسیار مثبت و سازنده بوده و پیشرفت قابل توجهی حاصل شده است.
به گفته نقوی، مذاکرات بر مناقشه ایران و آمریکا، تنشهای خاورمیانه، مسیر پیش رو و اقدامات لازم برای احیای یادداشت تفاهم اسلامآباد متمرکز بوده است. او افزود رئیسجمهور ایران دیدگاهها و نگرانیهای دولت خود را بهصراحت مطرح کرده و دیدار با خوشبینی و رویکردی مثبت پایان یافته است.
دفتر رئیسجمهور سفر منیر را ثمربخش خواند
معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور اعلام کرد سفر عاصم منیر به ایران بسیار ثمربخش بوده و دستاوردهای دیپلماتیک ارزشمندی داشته است. در این اظهارنظر، جزئیات این دستاوردها بیان نشد.
واشنگتن تحریمهای جدید را اعلام کرد
وزارت امور خارجه آمریکا بامداد سهشنبه از اعمال تحریمهای تازه علیه ایران و شماری از نهادهای نظامی و دولتی خبر داد. واشنگتن اعلام کرد مقامهای نظامی، شبکههای مرتبط با خرید تسلیحات و مجموعههایی را هدف قرار داده که به ادعای آمریکا در جمعآوری اطلاعات علیه نیروهای آمریکایی و متحدان این کشور در منطقه نقش داشتهاند.
وزارت امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد اقدامات خود را علیه فعالیتهای نظامی و هستهای ایران ادامه خواهد داد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، گفت فشارهای اقتصادی با وزارت خزانهداری این کشور هماهنگ شده و هدف آن وادار کردن ایران به حضور در مذاکرات مربوط به برنامه هستهای است.
او در عین حال استفاده دوباره از حملات نظامی را منتفی ندانست و مدعی شد اگر ایران برای ارتش آمریکا مشکل ایجاد کند، واشنگتن از نیروی نظامی استفاده خواهد کرد. هگست همچنین ادعا کرد آمریکا کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و محاصره برقرارشده مستحکم است.
رابرت مالی نسبت به نتیجه معکوس فشار هشدار داد
رابرت مالی، رئیس پیشین تیم مذاکرهکننده آمریکا، استدلال کرد فشار اقتصادی بیشتر ممکن است اقتصاد ایران را تخریب کند، اما تهران را به عقبنشینی از مواضعی که حیاتی و غیرقابل مذاکره میداند، وادار نخواهد کرد.
او گفت اگر تحریمها اقتصاد ایران را به سمت فروپاشی ببرند، احتمال تلافی تهران بیش از احتمال تسلیم آن خواهد بود و همین وضعیت میتواند به تشدید نظامی منجر شود. مالی توافقی شبیه تفاهمنامه قبلی، با شفافیت بیشتر درباره کنترل ایران بر تنگه هرمز، را چارچوبی دانست که ممکن است برای تهران پذیرفتنی باشد.
پیشنهاد نقشآفرینی سازمان ملل در تنگه هرمز
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پیشنهاد کرد این سازمان در حملونقل دریایی کودهای شیمیایی از تنگه هرمز نقش یک «تسهیلکننده بیطرف» را بر عهده بگیرد.
او هدف این طرح را کاهش خطرات فوری، منظمتر شدن عبور کشتیها و بازسازی اعتماد لازم برای دیپلماسی دانست. گوترش تأکید کرد سازمان ملل مجوز عبور صادر نخواهد کرد و تنها میتواند کشتیهای حامل کود و محصولات مرتبط را ثبت و راستیآزمایی کند. اجرای این سازوکار نیز به موافقت تمام کشورهای درگیر منوط شد.
چین مخالفت خود را با مداخله در روابط با ایران اعلام کرد
لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، در واکنش به تحریمهای جدید آمریکا گفت همکاری پکن با تهران در چارچوب قوانین بینالمللی انجام میشود و نباید در آن مداخله یا مانعتراشی شود. او افزود چین برای حفاظت از حقوق و منافع خود اقدامات لازم را انجام خواهد داد.
روایت نخست از محتوای مذاکرات منیر
خبرنگار الجزیره به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داد مذاکرات با عاصم منیر سازنده بوده و ایدههای مفیدی میان دو طرف تبادل شده است، اما هیچ پیامی از هیچیک از طرفین به طرف دیگر منتقل نشده است.
بر اساس این روایت، هدف سفر فرمانده ارتش پاکستان، احیای نقش اسلامآباد بهعنوان میانجی میان ایران و آمریکا بوده است.
نشانهای از کاهش نگرانیهای امنیتی آمریکا
نیویورکتایمز گزارش داد آمریکا در حال آمادهسازی برای بازگرداندن دیپلماتهای خود به سفارتخانههایش در اسرائیل و شماری از کشورهای منطقه است. این اقدام نشانهای از کاهش نگرانی واشنگتن درباره احتمال ازسرگیری جنگ تمامعیار با ایران توصیف شد، هرچند برخی نمایندگیها همچنان با نیروی انسانی محدود فعالیت خواهند کرد و محدودیت حضور خانواده دیپلماتها نیز باقی خواهد ماند.
تأیید انتقال پیام از سوی یک نماینده مجلس
عباس گلرو، رئیس کمیته روابط خارجی مجلس، روایت متفاوتی از سفر فرمانده ارتش پاکستان ارائه کرد. او گفت عاصم منیر از طرف آمریکا پیامی به ایران منتقل کرده که بر اساس آن، تهران باید به تفاهمنامه بازگردد.
گلرو گفت واشنگتن از یک سو تهدید و تحریم میکند و از سوی دیگر، بهصورت مستقیم و غیرمستقیم برای مذاکره پیام میفرستد. او در عین انتقاد از رفتار آمریکا تأکید کرد ایران علاقهمند است مسائل در فضایی مسالمتآمیز حل شود.
ادامه میانجیگری قطر
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، اعلام کرد دوحه به تلاشهای خود برای بازگرداندن ایران و آمریکا به مذاکرات ادامه میدهد.
او خواستار بازگشت وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از بحران و تضمین آزادی کشتیرانی شد و هشدار داد هرگونه تشدید تنش، پیامدهایی برای سراسر منطقه و جهان خواهد داشت.
ورود وزیر خارجه عمان به تهران
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، وارد ایران شد و سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، از او استقبال کرد. در متن منتشرشده، جزئیاتی درباره دستور کار این سفر ارائه نشد.
در همان ساعت، العربیه به نقل از یک منبع ارشد مدعی شد آمریکا پیشنهاد کرده است در برابر بازگشایی تنگه هرمز و توقف حملات نیروهای طرفدار تهران، محاصره و تحریمها علیه ایران لغو شوند. این منبع همچنین از دیدار عاصم منیر با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، خبر داد و آن را روشن و قاطع توصیف کرد.
اعلام شروط ایران به واسطه پاکستانی
یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایرانی به تسنیم گفت عاصم منیر حامل پیام تهدیدآمیز آمریکا نبوده، بلکه تلاش کرده است فضای مذاکرات را باز کند و شروط و مواضع ایران را به طرف آمریکایی منتقل کند.
بر اساس این روایت، بازگشت آمریکا به تفاهمنامه اسلامآباد و اجرای مفاد آن، از جمله بند پنجم مربوط به ترتیبات ایرانی در تنگه هرمز، از شروط ایران است. این شروط بهطور شفاف به واسطه پاکستانی اعلام شده تا به واشنگتن منتقل شود.
این سخنان با روایت مقام ایرانی نقلشده از سوی خبرنگار الجزیره که انتقال هرگونه پیام را رد کرده بود، تفاوت داشت؛ هرچند هر دو روایت، نقش پاکستان در باز کردن مسیر میانجیگری را تأیید میکردند.
پیشنهاد استفاده از اهرم چین و هند
هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، گفت چین و هند میتوانند به دونالد ترامپ برای خروج از جنگ با ایران کمک کنند، زیرا خریداران اصلی نفت و گاز ایران هستند.
او چین را مهمترین اهرم احتمالی برای بازگشایی تنگه هرمز دانست و گفت اگر ترامپ به جای تهدید از دیپلماسی استفاده کند، این مسیر میتواند مؤثر باشد. کلینتون همچنین پیشنهاد کرد آمریکا از تهدید تحریمهای ثانویه برای ترغیب چین به همکاری در بازگرداندن شرایط به وضعیت پیش از جنگ استفاده کند.
ادعای آغاز مذاکرات فنی
در آخرین تحول منتشرشده، علی کی. چشتی، روزنامهنگار پاکستانی، مدعی شد پیشنهاد آمریکا از طریق عاصم منیر به ایران منتقل شده است.
طبق ادعای او، واشنگتن پیشنهاد داده در ازای بازگشایی تنگه هرمز و پایان حملات نیروهای طرفدار ایران، محاصره و تحریمها علیه تهران لغو شود. این روزنامهنگار نوشت منیر در دیدار با محسن رضایی خواستار پایان این حملات و بازگشت به تفاهمنامه ژوئن شده و گفته است هر دو طرف در برهم خوردن تفاهمات قبلی نقش داشتهاند.
چشتی همچنین مدعی شد ایران از پیشنهاد مطرحشده استقبال کرده، مذاکرات فنی در جریان است و قرار است بهزودی اعلامیههایی از سوی ایران و آمریکا منتشر شود. این ادعا تا زمان انتشار متن، در قالب اعلام رسمی جداگانهای از سوی تهران یا واشنگتن ارائه نشده بود.
آنچه در پایان این روز از کنار هم قرار گرفتن روایتها دیده میشد، فعال شدن همزمان چند مسیر بود؛ پاکستان برای باز کردن بنبست گفتوگوها تلاش میکرد، قطر از ادامه میانجیگری خبر میداد و وزیر خارجه عمان نیز وارد تهران شده بود. با این حال، اختلاف روایتها درباره اینکه عاصم منیر حامل پیام مشخص آمریکا بوده یا صرفاً برای تبادل دیدگاه و احیای میانجیگری به تهران آمده است، همچنان باقی ماند. در سوی دیگر واشنگتن ضمن تشدید تحریمها، از مسیر واسطهها امکان بازگشت به مذاکره را نیز دنبال میکرد؛ مسیری که بر اساس آخرین ادعای منتشرشده، به مرحله گفتوگوهای فنی رسیده بود.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.