آخرین تحولات جنگ ایران و آمریکا؛ تهران آتش‌بس بدون تضمین را رد کرد

در یازدهمین روز از دور تازه تجاوز نظامی آمریکا به ایران، تهدیدهای مستقیم واشنگتن علیه زیرساخت‌های حیاتی و مراکز حساس کشور، با هشدار صریح نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران روبه‌رو شده است. هم‌زمان، تلاش‌هایی برای دستیابی به آتش‌بس جریان دارد، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد ایران پیشنهادهایی را که صرفاً به توقفی موقت و زمان‌دار در درگیری‌ها منجر شود، نمی‌پذیرد و بر اجرای تعهدات پیشین تأکید دارد.

بازتاب– تحولات روز چهارشنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵ در شرایطی دنبال شد که دامنه جغرافیایی حملات آمریکا افزایش یافته و جمهوری اسلامی ایران نیز به عملیات نظامی و تهدیدهای مطرح‌شده پاسخ داده است. گزارش‌های منتشرشده در دو منبع خبری نشان می‌دهد که در کنار تشدید رویارویی نظامی، رایزنی‌های سیاسی و میانجیگرانه نیز متوقف نشده، اما اختلاف طرفین درباره شرایط آتش‌بس همچنان پابرجاست. در چنین فضایی، تهدید حمله به مراکز هسته‌ای، پل‌ها و نیروگاه‌های ایران، احتمال گسترش جنگ از یک درگیری محدود به بحرانی منطقه‌ای را افزایش داده است.

یکی از مهم‌ترین تحولات، تهدید مجدد دونالد ترامپ به هدف قرار دادن زیرساخت‌های ایران بود. رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شد از این پس، هر زمان ایران یک کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار دهد، واشنگتن در مقابل یک پل یا نیروگاه برق را در ایران بمباران و نابود خواهد کرد؛ تهدیدی که به گفته او می‌تواند تأسیسات واقع در نزدیکی تهران یا داخل پایتخت را نیز دربر گیرد. این موضع‌گیری در حالی مطرح شد که گزارش‌ها از بررسی دو مسیر در واشنگتن حکایت دارد: پذیرش یک آتش‌بس جدید که به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود یا آغاز عملیات نظامی گسترده‌تر با مشارکت رژیم صهیونیستی.

در برابر این تهدید، یک منبع نظامی اعلام کرد که هدف قرار گرفتن هر پل یا نیروگاه در ایران، با پاسخ محدود و هم‌سطح مواجه نخواهد شد و در مقابل، چندین زیرساخت و تأسیسات انرژی در منطقه هدف قرار می‌گیرد. این هشدار نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران تهدید علیه زیرساخت‌های عمومی و حیاتی کشور را بخشی از توسعه جنگ می‌داند و برای جلوگیری از تکرار چنین اقداماتی، بر پاسخ بازدارنده و متقابل تأکید دارد.

هم‌زمان، قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا(ص) نیز اعلام کرد که ورود ارتش آمریکا به مرحله حمله به مراکز هسته‌ای و حساس ایران، به‌منزله گسترش جنگ در منطقه خواهد بود و در این صورت، منافع آمریکا، هم‌پیمانان و حامیان آن در معرض پاسخ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران قرار خواهد گرفت.

تهدید علیه مراکز هسته‌ای در حالی ادامه دارد که سخنگوی وزارت امور خارجه، تمرکز آمریکا بر مجموعه موسوم به «کوه کلنگ» را بهانه‌جویی برای تخریب و ویرانگری توصیف کرده و تأکید داشته است که هیچ فعالیت هسته‌ای در این محل وجود ندارد. با این حال، ترامپ مدعی شده است آمریکا این مجموعه را هدف قرار خواهد داد. هم‌زمان، در گزارش‌های منتشرشده از ادامه رایزنی میان واشنگتن و تل‌آویو درباره روند جنگ و احتمال دیدار ترامپ و نتانیاهو سخن گفته شده، هرچند این دیدار هنوز رسمی نشده است.

در میدان نبرد نیز گزارش‌هایی از ادامه پاسخ‌های موشکی و پهپادی ایران منتشر شده است. رسانه ها از برخورد یک موشک ایرانی به پایگاه آمریکا در عقبه اردن و انتشار تصاویر ماهواره‌ای منتسب به آثار اصابت موشک یا پهپاد ایرانی به مقر ناوگان پنجم آمریکا در بحرین خبر داده اند. در همین حال، آژیرهای هشدار در بحرین و شهر الدمام عربستان سعودی به صدا درآمد و برخی گزارش‌ها از تغییر وضعیت و افزایش تدابیر امنیتی در پایگاه‌های آمریکا در منطقه حکایت داشت. این تحولات نشان می‌دهد ادامه حملات آمریکا به ایران، دامنه پیامدهای امنیتی جنگ را به کشورهای میزبان نیروها و پایگاه‌های آمریکایی نیز کشانده است.

در همین ارتباط، سردار ابوالفضل شکارچی، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح، اعلام کرد که روند تولید موشک‌های راهبردی در ایران هیچ‌گاه متوقف نشده و هم‌زمان با عملیات‌های نظامی ادامه دارد. او همچنین گفت تجربه عملیات‌های پیشین موجب شده بود نیروهای مسلح احتمال وقوع جنگی شدیدتر و طولانی‌تر را در محاسبات خود در نظر بگیرند. سخنگوی ارشد نیروهای مسلح با تأکید بر ادامه مقاومت اعلام کرد راهبرد جمهوری اسلامی ایران، اخراج آمریکا از منطقه غرب آسیاست و عقب‌نشینی در برابر دشمن را قابل قبول ندانست.

در کنار افزایش رویارویی نظامی، مسئله آتش‌بس نیز به یکی از محورهای اصلی تحولات تبدیل شده است. خبرنگار الجزیره در تهران گزارش داده که جمهوری اسلامی ایران هرگونه پیشنهادی را که شامل مهلت‌های زمانی برای آتش‌بس باشد، رد می‌کند. بر اساس این روایت، موضع تهران آن است که هرگونه مسیر سیاسی باید با بازگشت طرف مقابل به اجرای مفاد توافق و تعهدات قبلی آغاز شود و توقف کوتاه‌مدت درگیری، بدون تضمین‌های روشن، نمی‌تواند مبنای قابل اعتمادی برای پایان جنگ باشد.

در سوی دیگر، ترامپ مدعی شده است گفت‌وگوهایی در پشت صحنه با ایران جریان دارد و مقام‌های آمریکایی نیز از تماس‌هایی در سطوح پایین‌تر سخن گفته‌اند. با وجود این ادعاها، گزارش‌ها نشان می‌دهد فاصله میان مواضع دو طرف همچنان زیاد است و واشنگتن نسبت به نتیجه مذاکرات ابراز تردید می‌کند. هم‌زمان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی نیز تأکید کرده است که ثبات پایدار از طریق قدرت نظامی به دست نمی‌آید و به‌جای تنش‌زدایی موقت یا آتش‌بس کوتاه‌مدت، باید راه‌حل‌های سیاسی دائمی و مبتنی بر ریشه‌های بحران پیدا شود.

تلاش‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از توسعه جنگ نیز ادامه دارد. وزیر امور خارجه مصر در دیدار با همتای پاکستانی خود بر اهمیت پایبندی ایران و آمریکا به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تأکید کرده است. وزیر امور خارجه روسیه نیز با بیان اینکه تداوم جنگ به سود هیچ‌یک از دو طرف نیست، گزارش‌های مربوط به ارسال سلاح از سوی روسیه و چین به ایران را رد کرد. در عین حال، گزارش‌هایی درباره موافقت نخست‌وزیر جدید انگلیس با استفاده از پایگاه‌های نظامی این کشور برای پشتیبانی از عملیات احتمالی آمریکا و بررسی استقرار هواپیماهای سوخت‌رسان و نظامیان آمریکایی در بلغارستان منتشر شده که از تداوم تحرکات نظامی در کنار تلاش‌های دیپلماتیک حکایت دارد.

پیامدهای انسانی حملات آمریکا نیز همچنان رو به افزایش است. وزارت بهداشت اعلام کرده است که از ششم تیر تا ساعت ۸:۳۰ صبح چهارشنبه، حملات هوایی آمریکا به ایران ۵۳ شهید و ۵۹۲ مصدوم بر جای گذاشته است. بر اساس این آمار، در میان شهدا شش زن و سه فرد زیر ۱۸ سال و در میان مصدومان نیز ۳۹ زن و ۲۳ فرد زیر ۱۸ سال حضور دارند. از مجموع مجروحان، ۵۳۵ نفر پس از دریافت خدمات درمانی ترخیص شده‌اند، ۳۶ نفر همچنان در بیمارستان بستری هستند و ۲۱ نفر نیز در محل حادثه درمان شده‌اند.

در داخل کشور، برخی شایعات مربوط به حملات جدید نیز از سوی منابع مسئول تکذیب شد. اعلام شد صداهای شنیده‌شده در بامداد چهارشنبه در تهران، ناشی از استفاده از سامانه‌های جدید توپخانه‌ای پدافند هوایی بوده و هیچ نقطه‌ای در استان تهران هدف حمله قرار نگرفته است. فرماندار بوشهر نیز گزارش‌های مربوط به وقوع انفجار و آتش‌سوزی در جزیره خارگ را رد و اعلام کرد تصاویر مشاهده‌شده مربوط به فعالیت عادی مشعل‌های صنعتی بوده است. روابط عمومی سپاه سیدالشهدا(ع) استان تهران نیز هرگونه عملیات پدافندی یا اصابت در پاکدشت را تکذیب کرد.

تحولات حوزه انرژی و حمل‌ونقل دریایی نیز به‌شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. در گزارش انتخاب آمده است که مسیرهای جایگزین تنگه هرمز، از جمله مسیر دریای سرخ عربستان، پایانه فجیره، مسیر عمان و خط لوله عراق ـ ترکیه، همچنان فعال‌اند؛ اما اختلال در هر یک از این مسیرها می‌تواند صادرات نفت منطقه را با محدودیت بیشتری روبه‌رو کند. همچنین در صورت ایجاد اختلال در مسیر دریای سرخ، کشتی‌ها ممکن است ناچار شوند قاره آفریقا را دور بزنند که زمان رسیدن محموله‌ها به بازارهای آسیایی را حدود چهار هفته افزایش می‌دهد.

مجموع تحولات روز یازدهم جنگ نشان می‌دهد که دو روند متضاد به‌صورت هم‌زمان ادامه دارد. از یک سو، آمریکا تهدیدهای خود را از اهداف نظامی فراتر برده و از حمله به پل‌ها، نیروگاه‌ها و مراکز حساس ایران سخن می‌گوید و جمهوری اسلامی ایران نیز هشدار داده است که چنین اقداماتی با پاسخی گسترده و منطقه‌ای مواجه خواهد شد. از سوی دیگر، میانجیگران و برخی کشورهای منطقه برای رسیدن به راه‌حلی سیاسی تلاش می‌کنند، اما اختلاف بر سر ماهیت آتش‌بس، اجرای تعهدات قبلی و تضمین جلوگیری از حملات مجدد، همچنان مانع شکل‌گیری توافقی پایدار شده است.