هشدار تهران به کریدور جنجالی عمان؛ وضعیت تنگه دوباره قرمز میشود؟
کنترل تنگه هرمز از آغاز جنگ، اهرم بزرگی برای ایران جهت اعمال فشار بر دشمنانش و اقتصاد جهانی بوده و ابتکار جدید مسقط تهران را از این بابت ناخشنود کرده است.
به گزارش اکوایران، روز پنجشنبه، علیرغم هشدارهای تهران، دسته ای از نفتکشها با استفاده از مسیری جدید نزدیک به ساحل عمان که توسط یک آژانس دریایی سازمان ملل متحد معرفی شده، از تنگه هرمز خارج شدند.
این تحول در حالی رخ میدهد که ایران و ایالات متحده به طور فزایندهای در حال بحث در مورد مفاد توافق موقت امضا شده در هفته گذشته با هدف پایان دادن دائمی به جنگ ایران هستند – که شامل عبور کشتیها از دهانه باریک خلیج فارس و آینده ذخایر اورانیوم غنیشده ایران میشود. طبق این یادداشت تفاهم، ایالات متحده و ایران با یک دوره ۶۰ روزه برای حل و فصل جزئیات موافقت کردند. تا زمانی نهایی شدن توافق مذاکرات نیز ادامه خواهد داشت و این امر خطرات از بین رفتن آتشبس متزلزل در منطقه را افزایش میدهد.
کاروان پرهیاهوی نفتکشها
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در سفری به خاورمیانه، روز پنجشنبه با مقامات کشورهای عربی خلیج فارس در بحرین، صحبت کرد و سعی کرد نگرانیهای آنها را کاهش دهد.
افزون بر حملونقل بار، مذاکراتی درباره قطارهای پرسرعت، ناوگان ریلی، زیرساختها، آماد و تسهیل امور گمرکی نیز صورت گرفته است. مطالعات امکانسنجی مشترک این پروژه تا پایان سال جاری به اتمام خواهد رسید و در صورت تکمیل، آنکارا و ریاض به یک مسیر زمینی قابل اعتماد میان شبهجزیره عربستان و اروپا دست خواهند یافت.
همزمان با این نشست، دستهای از نفتکشها به رهبری کشتی Stoic Warrior، صبح پنجشنبه در امتداد ساحل امارات متحده عربی و سپس عمان حرکت کردند و از شبه جزیره مسندم عمان در نزدیکی ساحل این کشور، عبور کردند – مسیری که توسط عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی (آژانس وابسته به سازمان ملل که بر کشتیرانی در دریا نظارت دارد) تعیین شده است.
در شمال این مسیر، کریدور طرح تفکیک ترافیک، در مرکز تنگه قرار دارد، جایی که کشتیها قبل از جنگ آزادانه از آن عبور میکردند و حدود یک پنجم نفت و گاز طبیعی جهان را حمل میکردند. با این حال، پس از آنکه اعلام شد که در طول جنگ، که از 28 فوریه با حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد، این گذرگاه را مینگذاری شده، حداقل یک مین در آنجا مشاهده شد و تهدید مینها مسیر را مسدود کرد.
اگرچه برخی از کشتیها با حمایت نظامی ایالات متحده از تنگه خارج میشدند، اما تلاش آژانس سازمان ملل متحد جدیدترین تلاش برای آزادسازی کشتیهای به دام افتاده است. شرکت کشتیرانی مرسک اعلام کرد که کشتی کانتینری مرسک بالتیمور و یک کشتی اجارهای دیگر نیز روز پنجشنبه از تنگه خارج شدهاند.
طبق گزارش شرکت دادهها و تجزیه و تحلیل دریایی لویدز لیست اینتلیجنس، هفته گذشته 125 کشتی از این تنگه عبور کردند که نسبت به 33 کشتی هفته قبل افزایش یافته است. شرکت دادههای دریایی کپلر روز چهارشنبه ۷۰ مورد عبور از تنگه هرمز را گزارش کرد که بالاترین میزان از اول مارس، یک روز پس از شروع جنگ، است. با این حال، این رقم کمتر از میانگین روزانه ۱۳۰ مورد یا بیشتر از قبل از جنگ است.
به گفته ریچارد مید، سردبیر لویدز لیست: «اپراتورهای فرصتطلب – و تعداد زیادی از آنها وجود دارند – که با ریسک حمل و نقل کمتر، یا حداقل ریسک حمل و نقل کمتر درک شده، جسور شدهاند و شروع به تعقیب محمولههای به دام افتادهای کردهاند که در طول درگیری ایجاد شدهاند».
تهران هشدار میدهد
در این شرایط، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ظاهراً در واکنش به مسیر جدید سازمان بینالمللی دریانوردی و افزایش ترافیک، روز پنجشنبه هشداری تند صادر و اعلام کرد: «چند ساعت پیش، بدون اطلاع یا هماهنگی با جمهوری اسلامی ایران، برخی مقامات مسیر جدیدی را برای تردد کشتیها در تنگه هرمز اعلام کردند که غیرقابل قبول و کاملاً خطرناک است.
این نیرو اعلام کرد: «بدینوسیله به اطلاع همه میرسد که تنها مسیر مجاز برای عبور از تنگه هرمز، مسیری است که توسط جمهوری اسلامی ایران اعلام شده است. تردد کشتیها در خارج از این مسیرها بسیار خطرناک و ممنوع است.» این نیرو بدون ارائه جزئیات افزود: «با متخلفان برخورد خواهد شد.»
هنوز گزارش از هیچ حادثهای در تنگه وجود ندارد. با این حال، روز چهارشنبه، سپاه پاسداران از طریق پیام رادیویی به یک نفتکش هشدار داد. به ادعای شرکت امنیتی خصوصی امبری، به این نفتکش هشدار داده شده: «شما در برد موشکهای من هستید و شاید (من) به شما شلیک کنم».
هیچ عوارضی وجود نخواهد داشت؟
در این شرایط، وزیر امور خارجه ایالات متحده روز پنجشنبه با وزرای امور خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس دیدار کرد تا به آنها اطمینان دهد که منافع آنها در هرگونه توافقی با ایران حفظ خواهد شد.
گفتوگوی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا با همتای بحرینی، عبداللطیف بن راشد الزیانی، در منامه، ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶/ عکس از آسوشیتدپرس
به گفته روبیو: “هیچ بخشی در این توافق وجود ندارد که به هیچ وجه امنیت، ثبات یا رفاه هیچ یک از شرکای ما در منطقه خلیج فارس را تضعیف کند.” او همچنین به خبرنگاران گفت که ایالات متحده و متحدان خلیج فارس تضمین میکنند که هیچ هزینهای برای کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند، دریافت نشود. او گفت که ایالات متحده میخواهد مطمئن شود که مسیر عمان برای عبور کشتیها از تنگه ادامه خواهد داشت. روبیو گفت: “اگر این متوقف شود، ما با مشکل مواجه خواهیم شد.”
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در مورد محدودیتهای توافق آمریکا و ایران که هفته گذشته امضا شد، از جمله ادعاهای متناقض در مورد تنگه هرمز و این واقعیت که این یادداشت تفاهم به طور خاص برنامههای هستهای یا موشکهای بالستیک ایران را پوشش نمیدهد، ابراز تردید کردهاند. عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین، از حمایت ایالات متحده تشکر کرد و گفت که به دلیل این توافق، «امروز شاهد کورسوی امیدی برای منطقه خود هستیم» اما تأکید کرد که «بسیار مهم است که ایران به تعهدات خود پایبند باشد.
کشمکش بر سر اهرم کلیدی
به نوشته الجزیره، این تنگه که برای حمل و نقل انرژی جهانی حیاتی است، همچنان یک موضوع کلیدی در مذاکرات جاری بین ایران و ایالات متحده است. تهران قصد دارد در آینده “هزینه خدمات دریایی” وضع کند، در حالی که ایالات متحده و مقاماتی مانند مارکو روبیو ادعا میکنند که این تنگه بینالمللی و بدون عوارض است. تمدید آتشبس ۶۰ روزه امکان عبور بدون عوارض را فراهم میکند، اما ترتیبات آینده نامشخص است.
رسول سردار، خبرنگار الجزیره، معتقدست تهران از اعلام مسیر جدید نگران شده است. او گفت: «دلیلش این است که مسیر جدید به نوعی کنترل تهران بر تنگه هرمز را دور میزند». سردار گفت که کنترل تنگه هرمز «از آغاز جنگ، اهرم بزرگی برای ایران جهت اعمال فشار بر دشمنانش و اقتصاد جهانی بوده است». او گفت: «تهران میگوید حتی پس از اینکه طرفین [آمریکا و ایران] به توافق نهایی برسند، ایران به هیچ وجه از این اهرم دست نخواهد کشید و کنترل ایران بر آنجا وجود خواهد داشت».
تنگه هرمز یک نوار باریک آبی بین ایران و عمان است که تقریباً 20 درصد از نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان معمولاً از طریق آن عبور میکند و در باریکترین حالت، تنها حدود 30 کیلومتر (18 مایل) عرض دارد. تنها مسیری که در حال حاضر توسط ایران مجاز است، از طریق کریدوری عبور میکند که از سواحل این کشور عبور میکند.
با توجه به مذاکرات ایران و آمریکا بر سر پایان دائمی جنگ، مشخص نیست که پس از این دوره چه ترتیباتی اتخاذ خواهد شد. ایران و عمان روز سهشنبه اعلام کردند که «هزینههای» خدمات مربوط به اداره تنگه را بررسی خواهند کرد. اما وزیر امور خارجه آمریکا گفت که واشنگتن هیچ گونه عوارض یا هزینهای را نمیپذیرد. روبیو گفت: «واقعیت این است که هیچ کشوری در کره زمین حق ندارد برای استفاده از آبراههای بینالمللی هزینهای دریافت کند. و این هرگز شرط قابل قبولی برای هیچ توافقی نخواهد بود. رئیس جمهور اساساً در این مورد شفاف بوده است». عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین، که ریاست این گردهمایی را بر عهده داشت، از اعلام عمان مبنی بر ایجاد کریدوری برای عبور ایمن کشتیها از تنگه استقبال کرد.
