چرا بازار به اسکناس‌های یک‌میلیونی هجوم برد؟

رونق بازار اسکناس‌های درشت ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی در هفته‌های اخیر، این فرضیه را تقویت کرده است که این اسکناس‌ها، به جای ابزار تسهیل تراکنش‌های روزمره، می‌توانند ابزاری برای معاملات پنهان، قاچاق سوخت و پول‌شویی باشند.

در هفته‌های اخیر، معامله دلار با چک‌پول‌های درشت به یکی از حواشی بازار پولی کشور تبدیل شده است. افراد با پرداخت ایران‌چک‌های ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی می‌توانستند دلار را ارزان‌تر از بازار آزاد (حتی با قیمت ۱۲۰ هزار تومان در مقابل ۱۵۵ هزار تومان بازار آزاد) تهیه کنند.

خروج چک‌پول‌ها از کشور؛ ابزار قاچاق

معامله‌گران بازار ارز می‌گویند ایران‌چک‌های جمع‌آوری‌شده از این مسیر، از کشور خارج می‌شود. برخی فعالان اقتصادی نیز می‌گویند انگیزه اصلی استفاده از ایران‌چک‌ها، انجام قاچاق کالا (از کالاهای مصرفی تا طلا) به داخل کشور است.

ورود بانک مرکزی به موضوع

پیگیری‌ها از شبکه بانکی نشان می‌دهد که بانک مرکزی به موضوع ورود کرده است تا هم از سوءاستفاده از پول ملی جلوگیری کند و هم به تخلفات احتمالی شعب در عرضه این اسکناس‌ها رسیدگی کند. رصد بازار ارز در تهران نیز نشان می‌دهد که با ورود نهاد ناظر، خرید و فروش ارز با این روش به حداقل ممکن رسیده است.

تحلیل کارشناس اقتصادی

آلبرت بغزیان، استاد دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با ایرنا گفت: چاپ اسکناس‌هایی با مبالغ بالا در ابتدا برای تناسب با تورم و کاهش حجم اسکناس‌های خرد انجام شد. اما در عمل، این اسکناس‌ها باعث شدند جابه‌جایی مبالغ بالا راحت‌تر و غیرقابل‌ردیابی شود که راه را برای معاملات غیرقانونی باز کرده است.

قاچاق سوخت و اسکناس‌های درشت

بغزیان با اشاره به شرایط جنگی کشور افزود: در وضعیت فعلی، حواله‌های دلار و نقل‌وانتقال‌های بانکی سخت‌تر انجام می‌شود. سودجویان برای مبادلات سریع و بدون رد مالی، سراغ اسکناس‌های درشت می‌روند؛ به خصوص در حوزه قاچاق سوخت که اختلاف قیمت داخل و خارج کشور انگیزه زیادی ایجاد کرده است.

به گفته وی، ارزش مبادلات قاچاق با چند برگ اسکناس یک‌میلیونی قابل انجام است، بدون اینکه اثری از آن در سیستم مالی کشور ثبت شود.

ریسک پول‌شویی و معاملات نقدی

به گزارش ایرنا، بغزیان تأکید کرد: هرچه معاملات نقدی بیشتر شود، امکان رصد پایه‌های پولی و مالی کمتر می‌شود و ریسک پول‌شویی بالا می‌رود. معاملات نقدی با اسکناس نیاز به ثبت ندارند و تصفیه با ریال، ناشناس ماندن را به همراه دارد که بهترین روش برای قاچاق کالاست.