چرا چین نگران تشدید تحریمها و یا مداخله ترامپ در بازار نفت ایران است؟
بازتاب – مداخله و اقدام جنجالی واشنگتن در ونزوئلا نهتنها بهدلیل وابستگی چین به نفت این کشور اهمیت دارد، بلکه نشاندهنده توان آمریکا برای اعمال فشار بر دیگر تولیدکنندگان بزرگ نفت، از جمله ایران است؛ کشوری که نقش بسیار پررنگتری در تامین انرژی چین ایفا میکند.
روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی مینویسد چین بهعنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان نفت خام جهان، حدود ۲۰ درصد از نفت خود را از کشورهایی تامین میکند که تحت تحریمهای آمریکا و غرب قرار دارند؛ رقمی قابل توجه که ریسک ژئوپلیتیکی بالایی را به اقتصاد دوم جهان تحمیل میکند.
تحلیلگران هشدار میدهند اگر ایالات متحده پس از ونزوئلا، فشار خود بر ایران را تشدید کند، جریان نفت ارزان تحریمی به چین کاهش خواهد یافت؛ اتفاقی که میتواند هم به اقتصاد چین ضربه بزند و هم اهرم فشاری تازه در اختیار واشنگتن قرار دهد.
مویو شو، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت «کپلر»، میگوید پالایشگاههای چینی از مدتها قبل انتظار بروز تنش در خاورمیانه را دارند و خود را برای تامین نفت از منابع گرانتر آماده میکنند. به گفته او، توقف احتمالی صادرات نفت ایران به چین میتواند اختلالی جدی در صنعت پالایش این کشور ایجاد کند، چراکه حجم نفت ایران برای چین بهمراتب بیشتر از ونزوئلاست.
هرچند تقاضای نفت چین در سالهای اخیر، همزمان با گسترش خودروهای برقی و رکود بخش مسکن، روندی کاهشی داشته، اما این کشور همچنان دومین مصرفکننده بزرگ نفت خام در جهان بهشمار میرود.
پکن در واکنش به تحولات ونزوئلا، آمریکا را به «قلدری» متهم کرده و تصرف منابع نفتی این کشور را نقض حاکمیت ملی و حقوق مردم ونزوئلا دانسته است.
نفت تحریمی و مسیرهای پنهان
بر اساس دادههای گمرک چین، روسیه با سهمی حدود ۲۰ درصد، بزرگترین تامینکننده نفت خام این کشور است. پس از آن عربستان سعودی با ۱۴ درصد و مالزی با ۱۳ درصد قرار دارند؛ کشوری که به باور تحلیلگران، بخش قابل توجهی از نفت تحریمی ایران و ونزوئلا از طریق آن و با تغییر مبدا ظاهری، وارد چین میشود.
چین از سال ۲۰۲۰ و همزمان با تشدید تحریمهای آمریکا علیه ونزوئلا، به بزرگترین خریدار نفت این کشور تبدیل شده است. دادههای کپلر نشان میدهد صادرات نفت ونزوئلا به چین در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط به حدود ۳۹۵ هزار بشکه در روز رسیده که نزدیک به ۴ درصد واردات دریایی نفت چین را شامل میشود.
کارشناسان میگویند بخش عمده نفت تحریمی در آبهای اطراف مالزی «ترانشیپ» میشود؛ فرآیندی که در آن نفتکشهای موسوم به «ناوگان سایه» محمولهها را به کشتیهای واسطه منتقل میکنند تا منشا واقعی نفت پنهان بماند.
اریکا داونز، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، پیشتر اعلام کرده بود صادرات نفت مالزی به چین طی کمتر از یک دهه، جهشی غیرعادی داشته و بسیار فراتر از ظرفیت تولید داخلی این کشور است. به گفته او، حدود یکپنجم کل واردات نفت چین در سال ۲۰۲۴، نفت تحریمی بوده است.
ریچارد برونز، رئیس بخش ژئوپلیتیک شرکت مشاوره انرژی «اسپکتس»، مداخله آمریکا در ونزوئلا را «تحولی ژئوپلیتیکی معنادار» برای چین توصیف میکند؛ حتی اگر صادرات نفت این کشور بهطور کامل متوقف نشود.
ایالات متحده بهتازگی اعلام کرده قصد دارد کنترل فروش نفت ونزوئلا را بهصورت «نامحدود» در دست بگیرد و این بازار را بار دیگر به روی شرکتهای آمریکایی خدمات نفتی باز کند.
در پی تحریمها، پالایشگاههای دولتی چین مانند «پتروچاینا» خرید نفت ونزوئلا را بهشدت کاهش دادهاند، اما پالایشگاههای مستقل موسوم به «قوری» همچنان به واردات نفت تحریمی از ایران، ونزوئلا و روسیه ادامه میدهند. این واحدها حدود یکچهارم ظرفیت پالایش چین را در اختیار دارند و بههمین دلیل، بیش از دیگران در معرض ریسک فشارهای آمریکا قرار گرفتهاند.
در پنج سال گذشته، واردات نفت ایران به چین تقریبا سه برابر شده و به حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که بیش از ۱۳ درصد کل محمولههای دریایی این کشور را شامل میشود.
برونز هشدار میدهد هرگونه اختلال در جریان نفت ایران، برای همه واردکنندگان نگرانکننده خواهد بود، اما بیشترین اثر را بر چین میگذارد. از دست رفتن نفت تخفیفدار ایران، پالایشگاههای مستقل چین را ناچار میکند به سراغ منابع گرانتری مانند عربستان، برزیل یا غرب آفریقا بروند؛ تغییری که میتواند بسیاری از این واحدها را زیانده و حتی به تعطیلی بکشاند.
حاشیه امن پکن
با این حال، چین طی سالهای اخیر بهطور مستمر ذخایر استراتژیک نفت خود را افزایش داده است. به گفته داونز، ظرفیت ذخیرهسازی چین امکان تامین نفت تا ۱۸۳ روز واردات را فراهم میکند. برونز نیز معتقد است جایگاه مسلط چین در بازار جهانی، تنوع مسیرهای وارداتی و مازاد عرضه نفت در بازار جهانی، تا حدی سپر حفاظتی برای پکن در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی ایجاد کرده است.
در عین حال، برخی تحلیلگران نسبت به تمایل ترامپ برای اقدام قاطع علیه ایران تردید دارند. کوی شوجون، استاد دانشگاه رنمین چین، میگوید ونزوئلا کشوری است که از پیش در وضعیت شکننده قرار داشت و مداخله در آن هزینه کمی داشت. به باور او، آمریکا تنها زمانی علیه ایران دست به اقدام مشابه خواهد زد که این کشور به آستانه فروپاشی برسد؛ نه پیش از آن.
