مدیریت هوشمند تنگه هرمز؛ از مقابله با تحریم تا ۲ میلیارد دلار درآمد ارزی

تنگه هرمز، این آبراهه استراتژیک جهانی، پس از ۹ اسفند ۱۴۰۴ و با شروع جنگ رمضان، وارد فاز جدیدی از مدیریت شده است. ایران با بهره‌گیری از توان نظامی و تحلیل داده‌های حجیم عبور و مرور، مدلی هوشمند را پیاده کرده که نه تنها بدون هزینه نخواهد بود، بلکه سالانه حدود ۲ میلیارد دلار درآمد ارزی نیز برای کشور به همراه دارد.

مدیریت هوشمند چگونه ممکن شد؟

سیدطه‌حسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، در نشستی به مناسبت روز ملی خلیج فارس توضیح داد: «ایران با توان نظامی بالا و به پشتوانه حجم انبوه داده‌های مربوط به عبور و مرور از تنگه هرمز و بر پایه حکمرانی داده و آنالیز دقیق، توانست شاخص‌های حکمرانی هوشمند را در شرایط جنگی اعمال کند.»

به گفته مدنی، ایران با تحلیل داده‌هایی مانند مالکیت کشتی‌ها، مسیر تردد، محتویات محموله و تأثیر آنها بر بازار کشورها، به دانشی برای تصمیم‌گیری در قبال عبور یا عدم عبور کشتی‌ها دست یافته است.

مسیرهای جایگزین تأمین کالاهای اساسی

برای تداوم این مدیریت هوشمند، مهمترین ضرورت، ترسیم مسیرهای جدید تأمین نیازهای داخلی به ویژه کالاهای اساسی است:

ایران سالانه حدود ۷۵ میلیون تن کالای اساسی وارد می‌کند.

بیش از دو سوم این کالاها به تنگه هرمز وابسته است.

۷۵ درصد مرزهای ایران در شمال، شرق و غرب، مستقل از تنگه هرمز هستند.

ایران با ۱۵ کشور همسایه مرز مشترک دارد؛ ۹ کشور با حدود هفت هزار کیلومتر مرز آبی و زمینی.

مدنی تأکید کرد: ما می‌توانیم ۸۰ درصد از نیاز خود به کالاهای اساسی را از مسیرهای غیروابسته به تنگه هرمز تأمین کنیم.

فرصت‌های طلایی مدیریت هوشمند

۱. ابزار مقابله با تحریم

مدیریت هوشمند تنگه هرمز می‌تواند کشورها را از اقدام علیه سیستم مالی ایران (مانند بلوکه کردن پول‌های ایران) بازدارد.

۲. مشارکت در بیمه‌های دریایی

شرکت‌های ایرانی می‌توانند بیمه‌های موقت و منطقه‌ای مختص تردد در خلیج فارس تعریف کرده و ارزآوری داشته باشند. کشتی‌ها برای تردد در خلیج فارس باید بیمه‌ای مورد تأیید ایران دریافت کنند.

۳. دریافت عوارض عبور (اصلی‌ترین فرصت)

مدنی خاطرنشان کرد: دریافت عوارض به استناد خدماتی که ایران در مدیریت هوشمند تنگه هرمز ارائه می‌دهد و امنیتی که تأمین می‌کند، به عنوان یک حق مسلم مطرح است.

پشتوانه حقوقی بین‌المللی

محمدرضا حدادی، مسئول اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر، به شش سند حقوقی بین‌المللی برای قانونی بودن اخذ عوارض اشاره کرد، از جمله: کنوانسیون سازمان ملل متحد درباره حقوق دریاها ۱۹۸۲ (UNCLOS)

ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد ۱۹۴۵

کنوانسیون سرکوب اعمال غیرقانونی علیه ایمنی دریانوردی (SUA)

انواع عوارض پیشنهادی:

عوارض عمومی: برای خدمات عرفی و معمولی مورد نیاز کشتی‌ها

عوارض ویژه: برای مبارزه با تأمین مالی تروریسم و جلوگیری از ورود کشتی‌های جنگی

روال قانونی پیشنهادی

۱. وضع قوانین داخلی و اجرا
۲. معاهده دوجانبه با عمان
۳. معاهده چندجانبه با کشورهای حوزه خلیج فارس

مبارزه با تروریسم و خروج بیگانگان

حدادی تأکید کرد: کسب درآمد از عبور و مرور در تنگه هرمز فرع موضوع است و اولویت اول ایران، مبارزه با تأمین مالی تروریسم و خروج پایگاه‌های نظامی بیگانگان است.

جمع‌بندی عددی

درآمد سالانه پیش‌بینی شده: نزدیک به ۲ میلیارد دلار

ارزش کالای عبوری سالانه از تنگه هرمز: ۲.۵ تریلیون دلار

نسبت درآمد ایران به ارزش کالا: بسیار ناچیز و کاملاً منطقی

پیام روز ملی خلیج فارس

مدنی در پایان با اشاره به ۱۰ اردیبهشت، روز ملی خلیج فارس، گفت: ملت ایران ۴۰۰ سال پیش متجاوزان پرتغالی را بعد از سال‌ها اشغالگری از خلیج فارس بیرون راندند. امروز هم فرصت برای اخراج بیگانگان از این منطقه فراهم شده است.