چرا بعضی افراد سرما را تا مغز استخوان حس میکنند؟/ پاسخ علمی به یک ادعای قدیمی
با فرا رسیدن موج جدید سرما در فصل زمستان، بسیاری از مردم از احساس سرمایی عمیقتر از حد معمول سخن میگویند؛ جمله معروف «سرما را تا مغز استخوان حس میکنم» این روزها بیشتر از همیشه به گوش میرسد. اما آیا این ادعا پایه علمی دارد؟
تأثیر سرما بر استخوانها
برخلاف باور عمومی، استخوانها خود گیرنده حساس به دما ندارند، زیرا در زیر لایههای عضلات و پوست قرار گرفتهاند. اما بیرونیترین لایه استخوان (پریوست) حاوی شبکهای از نورونهاست که تغییرات دما و فشار را حس میکنند. قرار گرفتن کوتاهمدت در سرما مشکلی ایجاد نمیکند، اما مواجهه طولانی (چند هفته) میتواند منجر به کوتاهشدن استخوانها، کاهش ضخامت و تراکم مواد معدنی شود.
نقش بافتهای اطراف مفاصل
مایع سینوویال که روانکننده مفاصل است، با کاهش دما غلیظتر شده و حرکت مفاصل را سختتر میکند. این وضعیت در افراد مبتلا به روماتیسم یا آرتروز تشدید میشود. همچنین تاندونها و رباطها در سرما سفتتر شده و دامنه حرکتی کاهش مییابد.
تأثیر رطوبت بر احساس سرما
رطوبت بالا حتی در دماهای پایین، هوای گرم اطراف بدن را سریعتر جابهجا میکند. نکته جالب اینکه نرخ انتقال حرارت آب حدود ۷۰ برابر بیشتر از هواست. به همین دلیل سرمای مرطوب بسیار نافذتر از سرمای خشک احساس میشود.
کاهش جریان خون و احساس سرما
در مواجهه با سرما، جریان خون در اندامهای انتهایی کاهش مییابد تا هسته مرکزی بدن (با دمای ۳۷ درجه) حفظ شود. این کاهش خون، بافتها را منقبض کرده و فشار بر گیرندههای عصبی را افزایش میدهد که بهعنوان احساس سرما درک میشود.
نقش ویتامین D و مغز
ماههای تاریک زمستان منجر به کمبود ویتامین D میشود. تحقیقات نشان داده افراد با سطح پایین ویتامین D، حساسیت بیشتری به دردهای اسکلتی-عضلانی دارند و تحمل کمتری نسبت به سرما از خود نشان میدهند. همچنین کمبود این ویتامین با اضطراب و افسردگی مرتبط است که بر درک دما تأثیر میگذارد.
راهکارهای مقابله با سرما
پزشکان توصیه میکنند برای مقابله با احساس سرمای عمیق، از لایههای متعدد لباس استفاده کنید، تا حد امکان حرکت کنید تا گرما تولید شود و در صورت نیاز، کالری اضافی دریافت نمایید.
