نگرانی کشورهای عربی از تشدید تنش ایران و آمریکا / خطای محاسباتی؛ تهدید مشترک منطقه
همزمان با از سرگیری گفتوگوهای غیرمستقیم تهران و واشنگتن در مسقط، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با نگرانی فزایندهای تحولات منطقه را زیر نظر دارند. به گزارش دنیای اقتصاد به نقل از مرکز استیمسون، این نگرانی ناشی از همزمانی بحرانهای داخلی ایران با تشدید فشارهای آمریکا و افزایش تحرکات نظامی در منطقه است.
در تحلیلی که این اندیشکده آمریکایی ۱۳ فوریه (۲۵ بهمن) منتشر کرده، آمده است: «ایران سال ۲۰۲۶ را در شرایطی آغاز کرده که شدیدترین بحران دهههای اخیر خود را تجربه میکند. این تلاطم داخلی در بستری از دگرگونی ژئوپلیتیک و با بازگشت فشارهای حداکثری واشنگتن در دوره ریاستجمهوری ترامپ همراه شده است.»
بهرغم از سرگیری مذاکرات از ششم فوریه، فشارها بر دولت آمریکا برای «اقدام قاطع» علیه ایران افزایش یافته و در منطقه این نگرانی را دامن زده که واشنگتن ممکن است از تهدیدهای لفظی به اقدامات قهری عینیتر گذار کند. اشارههای عمومی به احتمال «توافق» از یک سو و تدارکات نظامی از سوی دیگر، سناریوی حملات محدود یا عملیات پنهان را محتملتر کرده است.
برای شورای همکاری خلیج فارس، ترکیب فشارهای بیرونی و تحولات داخلی ایران، وضعیت را بهغایت پرمخاطره ساخته است. مقامات ارشد کشورهای عربی بهصراحت اعلام کردهاند که منطقه «تاب یک درگیری دیگر» با ایران را ندارد و بر ضرورت چارچوبی پایدار بهجای مدیریتهای موردی بحران تأکید کردهاند. برخی دولتها حتی سیگنال دادهاند اجازه نخواهند داد از خاک، آسمان یا آبهایشان برای عملیات تهاجمی علیه ایران استفاده شود.
در این میان، ابزارهای قهری مانند محاصره دریایی به رهبری آمریکا یا عملیات بازرسی دریایی برای اعمال فشار بدون توسل فوری به حملات گسترده، بیش از پیش مورد بحث قرار گرفته است. چنین اقداماتی میتواند آبهای خلیج فارس را به کانون تنش تبدیل کند. استقرار پررنگ داراییهای دریایی و هوایی آمریکا در منطقه که بهعنوان بازدارندگی معرفی میشود، به احتیاطهای عملی مانند تغییر مسیر پروازها بر فراز بخشهایی از خاورمیانه و نگرانی از تبعات اقتصادی برای هابهای هوایی انجامیده است.
تحرکات اخیر از جمله رهگیری یک پهپاد ایرانی در نزدیکی ناو آمریکایی و افزایش فعالیت شناورهای نظامی ایران در اطراف مسیرهای تجاری، نشان میدهد یک حادثه کوچک تا چه اندازه میتواند بهسرعت به تشدید تنش بینجامد. تهران نیز اعلام کرده هرگونه حمله یا فشار در سطح محاصره را «اقدام جنگی» تلقی میکند، از جمله علیه کشورهایی که میزبان نیروهای آمریکا هستند.
در چنین شرایطی، کشورهای عربی در حال طراحی راهبردی چندلایه برای مواجهه با سناریوهای محتمل هستند: تقویت پدافند یکپارچه هوایی و موشکی، گسترش توان ضدپهپاد و ضدکشتی، طراحی مسیرهای مدیریتشده برای موجهای احتمالی پناهجویی، ارتقای آگاهی حوزه دریایی، حفظ کانالهای محرمانه با بازیگران ایرانی و افزایش تابآوری بخش مالی در برابر شوکهای ژئوپلیتیک.
اجماع در حال شکلگیری در چند پایتخت عربی این است که «مهار، دیپلماسی بحران و سرمایهگذاری بر تابآوری» پایدارتر از فشار حداکثری یا امید بستن به دگرگونی ناگهانی در تهران است.
