مکانیابی تازه برای ابربندر ملی ایران / فرصتی برای رقابت با جبلعلی
ظرفیت سه بندر اصلی جنوب کشور شامل بندرعباس، ماهشهر و چابهار (شهید بهشتی) برای توسعه ترانزیت دریایی کافی نیست. این بنادر مجهز به اسکلههایی برای پهلودهی کشتیهای ۱۰۰ هزار تنی هستند، اما نمیتوانند میزبان کشتیهای فوقسنگین باشند. روزانه شناورهای ۱۰۰ تا ۴۰۰ هزار تنی به بنادر منطقهای مانند جبلعلی در امارات میروند و ایران از این بازار عظیم بهره چندانی نمیبرد.
کارشناسان تاکید دارند که ایران با غفلت در دهههای ۹۰ و ۲۰۰۰ میلادی، فرصت رقابت در توسعه بنادر را از دست داده و امارات با سرمایهگذاری هدفمند خود را به عنوان هاب ترانزیتی منطقه معرفی کرده است. علاوه بر این، جبلعلی مزایای دیگری مانند سرعت بالای سرویسدهی و شبکه لجستیک گسترده دارد که ایران فاقد آن است.
با وجود تمرکز سیاستگذاران بر توسعه سواحل مکران، بررسیها نشان میدهد سواحل جنوب شرقی جزیره قشم، با عمق طبیعی بیش از ۴۰ متر، مناسبترین نقطه برای احداث بزرگترین بندر آزاد تجاری ایران است؛ بندری که امکان پهلوگیری کشتیهای فوقبزرگ تا ۴۰۰ هزار تن را فراهم میکند. این بندر میتواند حلقه مکملی برای توسعه ترانزیت در خلیجفارس باشد و به کشور امکان رقابت مستقیم با امارات را بدهد.
طرح اتصال بندر به سرزمین اصلی نیز پیش از این با پروژه پل خلیجفارس در محدوده لافت – پهل کلید خورده بود، اما به دلیل کمبود سرمایه و مشکلات فنی، اجرای آن متوقف شد. گزینه جایگزین احداث پل در غرب جنگلهای حرا و در محدوده روستای طبل با هزینه کمتر و رعایت مسائل زیستمحیطی پیشنهاد شده است.
همچنین ظرفیتهای مغفول دیگری مانند بانکرینگ کشتیها و توسعه فرودگاه بینالمللی قشم برای تبدیل به هاب ترانزیتی نیز طی سالها مغفول ماندهاند. پروژه بانکرینگ که میتوانست سوخترسانی به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را در اختیار ایران قرار دهد، بیش از ۲۵ سال متوقف مانده و درآمد آن به امارات منتقل میشود. فرودگاه قشم نیز باوجود قابلیت پذیرش بزرگترین هواپیماها، نقش هاب هوایی منطقهای خود را از دست داده است.
کارشناسان تاکید دارند که بهرهبرداری از این ظرفیتها و اجرای پروژه بزرگترین بندر کشور در جنوب قشم، میتواند ایران را به هاب ترانزیتی منطقه تبدیل کرده و وابستگی به بنادر امارات را کاهش دهد. مطالعات و اقدامات کارشناسی انجام شده طی دههها نشان میدهد که فرصت تحقق این پروژه و افزایش درآمدهای ملی همچنان وجود دارد، اما نیازمند توجه و سرمایهگذاری جدی دولت و بخش خصوصی است.
