چرا لاریجانی به عمان رفت؟
بازتاب– سفر علی لاریجانی به مسقط را باید در امتداد تحولات اخیر مذاکرات ایران و آمریکا خواند؛ نه بهعنوان یک ابتکار تازه، بلکه بهمثابه نشانهای از ورود گفتوگوها به مرحلهای متفاوت از گذشته. مرحلهای که دیگر صرفاً به تبادل مواضع محدود نیست و به سطح تصمیمسازی نزدیک میشود.
این سفر در شرایطی انجام میشود که دور جدید مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن در عمان آغاز شده و هر دو طرف، دستکم در سطح اعلامی، از «ادامه مسیر» سخن گفتهاند. همین همزمانی اهمیت این سفر را از سطح یک دیدار تشریفاتی فراتر میبرد.
نقش عمان در این میان نقشی تازه نیست. مسقط طی سالهای گذشته بارها محل انتقال پیامهای حساس میان ایران و ایالات متحده آمریکا بوده است. اما تفاوت امروز با دورههای پیشین در ماهیت گفتوگوهاست. آنچه اکنون در عمان جریان دارد، بیش از آنکه جستوجوی نقطه شروع باشد، تلاشی برای سنجش امکان جمعبندی است.
منصور حقیقتپور مشاور لاریجانی، در گفتوگو با رسانه اماراتی «ارمنیوز» از وجود «هماهنگی کامل» برای مدیریت مسیر مذاکرات خبر داد و گفت سفر اخیر لاریجانی به روسیه نقش تعیینکنندهای در فعالشدن دوباره کانال گفتوگوها داشته است؛ آن هم در مقطعی که نگرانیها درباره احتمال تشدید تنش یا حتی رویارویی نظامی میان ایران و ایالات متحده آمریکا افزایش یافته بود.
به گفته حقیقتپور، مأموریت لاریجانی با موافقت آیتالله علی خامنهای و رئیسجمهور مسعود پزشکیان تعریف شده و همین پشتوانه، اختیار و وزن سیاسی لازم را برای مدیریت این مرحله از مذاکرات فراهم کرده است. او افزود هدایت تیم مذاکرهکننده ایران بر عهده عباس عراقچی خواهد بود که این مأموریت را در هماهنگی با دبیر شورای عالی امنیت ملی دنبال میکند.
حقیقتپور همچنین تأکید کرد گفتوگوهای پیشِرو بهطور مشخص بر پرونده هستهای متمرکز است و موضوعات مربوط به توانمندیهای دفاعی ایران در دستور کار مذاکرات قرار ندارد. به گفته او، تهران از تلاشهای میانجیگرانه منطقهای و بینالمللی، از جمله ابتکارات مصر، قطر، ترکیه و یک تیم عربستانی، برای تسهیل گفتوگوها و دستیابی به نتایج عملی استقبال میکند.
همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس در این باره گزارش داد:
یک مقام ارشد امنیتی ایران روز سهشنبه راهی عمان شد؛ کشوری که در حال حاضر نقش میانجی در گفتوگوهای تهران و واشنگتن درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی را بر عهده دارد. به نوشته این خبرگزاری، هدف از این سفر تلاش برای مهار تنشها و جلوگیری از تشدید تقابل، از جمله احتمال اقدام نظامی آمریکا عنوان شده است.
بر اساس این گزارش علی لاریجانی احتمالاً پیام و ارزیابی رسمی ایران از نخستین دور مذاکرات غیرمستقیم اخیر با آمریکا را که هفته گذشته در مسقط برگزار شد، منتقل خواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری رسمی ایران، لاریجانی در این سفر با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان و میانجی اصلی این مذاکرات، و همچنین هیثم بن طارق، سلطان این کشور دیدار خواهد داشت. ایرنا این دیدارها را «مهم» توصیف کرده، اما جزئیاتی از محتوای پیام لاریجانی ارائه نداده است.
چرا دبیر شورای عالی امنیت ملی؟
پرسش محوری اینجاست که چرا این سفر نه توسط وزیر خارجه، بلکه توسط دبیر شورای عالی امنیت ملی انجام میشود. عباس عراقچی همچنان مسئول مستقیم مذاکرات است و این تغییر به معنای کنار رفتن وزارت خارجه نیست. اما ورود لاریجانی به صحنه نشانهای از تغییر سطح بحثهاست.
در ساختار تصمیمگیری کشورمان، شورای عالی امنیت ملی زمانی وارد میدان میشود که موضوع از سطح مذاکره فنی عبور کرده و نیازمند تصمیمی با ابعاد سیاسی–امنیتی است. به بیان دیگر، حضور لاریجانی میتواند به این معنا باشد که برخی گزینهها دیگر صرفاً در حد سناریو باقی نماندهاند و در حال ارزیابی برای اجرا هستند.
پیام داخلی و خارجی این سفر چیست؟
مذاکره با آمریکا همواره در داخل ایران با حساسیتهای سیاسی همراه بوده است. اگر گفتوگوها به نقطهای برسد که مستلزم تصمیمات پرهزینه باشد، انتقال مدیریت آن به سطح شورای عالی امنیت ملی، نوعی توزیع مسئولیت در حاکمیت محسوب میشود. در چنین حالتی تصمیم احتمالی نه تصمیم یک وزارتخانه، بلکه محصول اجماع در سطح بالادستی حاکمیت خواهد بود.
برای طرف آمریکایی و بازیگران منطقهای این سفر حامل یک پیام روشن است که تهران در حال بررسی گزینههایی است که فراتر از گفتوگوهای صرفاً اکتشافی قرار میگیرند. این الزاماً به معنای نزدیک شدن به توافق نیست، اما نشان میدهد که گفتوگوها از مرحله آزمون و خطا عبور کرده و وارد فاز سنجش هزینه–فایده شدهاند.
در عین حال انتخاب عمان تأکید میکند که ایران همچنان مسیر میانجیگری را معتبر میداند و ترجیح میدهد کانالهای کمتنش را حفظ کند؛ حتی در شرایطی که فشارهای منطقهای و بینالمللی افزایش یافته است.
آیا مذاکرات در آستانه تغییر شکل است؟
سفر علی لاریجانی به عمان را نمیتوان در چارچوب یک خبر معمول دیپلماتیک ارزیابی کرد. این سفر از ورود مذاکرات ایران و آمریکا به مرحلهای حکایت دارد که تمرکز آن دیگر صرفاً بر تداوم گفتوگوها نیست، بلکه بر ارزیابی گزینهها و تعیین مسیر پیشِرو قرار گرفته است.
اینکه خروجی این روند به توافق منجر شود یا به بنبست، همچنان نامشخص است؛ اما نشانهها از تغییر سطح تصمیمگیری حکایت دارد. تغییری که بیسروصدا شکل میگیرد، اما میتواند پیامدهایی تعیینکننده برای معادلات سیاسی و امنیتی به همراه داشته باشد.
