مغز شیمیایی چیست؟ علت فراموشی پس از شیمیدرمانی و راههای بهبود آن
بسیاری از بیماران تحت شیمیدرمانی با تغییرات محسوس در حافظه، تمرکز و تفکر مواجه میشوند. این پدیده که بهعنوان “مغز شیمیایی” شناخته میشود، میتواند زندگی روزمره و کیفیت آن را تحت تأثیر قرار دهد.
علت علمی مغز شیمیایی
بر اساس پژوهشی منتشر شده در نشریه نوروفیزیولوژی کلینیکال، مغز شیمیایی ناتوانی در حفظ تفکر متمرکز و پایدار است.
«تاد هندی»، استاد روانشناسی دانشگاه بریتیش کلمبیا، توضیح میدهد:
«مغز سالم به طور طبیعی بین حالت تمرکز عمیق و سرگردانی ذهنی در نوسان است، اما در مغز شیمیایی، ذهن در حالت سرگردانی مزمن و غیرمتمرکز باقی میماند.»
یافتههای کلیدی از نوار مغزی
مطالعات انجامشده با استفاده از نوار مغزی بر بازماندگان سرطان پستان نشان داده است:
مشکل در حفظ توجه پایدار حتی تا سه سال پس از پایان درمان.
غیرفعال بودن بخشهای قابل توجهی از مغز هنگام تلاش برای تمرکز.
فعالیت غیرعادی مغز در زمان استراحت، برخلاف الگوی طبیعی.
چرا تشخیص دشوار است؟
آزمونهای رایج حافظه و شناخت اغلب برای شرایطی مانند آلزایمر طراحی شدهاند و ممکن است کاهش ظریف تواناییهای شناختی ناشی از شیمیدرمانی را به دقت نشان ندهند. این امر میتواند به شکاف بین نتایج آزمایشگاهی و تجربه روزمره بیماران منجر شود.
راهکارهای عملی برای مدیریت مغز شیمیایی
۱. سادهسازی محیط و وظایف: تقسیم کارهای پیچیده به مراحل کوچک و قابل مدیریت.
۲. برنامهریزی و یادداشتبرداری: استفاده از ابزارهای یادآوری برای جبران چالشهای حافظه.
۳. تمرینات ذهنی منظم: انجام بازیهای فکری مانند شطرنج و حل جدول برای تحریک مجدد مغز.
۴. تأکید بر استراحت و مدیریت استرس: خواب منظم و کاهش استرس برای کاهش “مهذهنی”.
۵. ورزش سبک روزانه: بهبود جریان خون مغزی با فعالیتهایی مانند پیادهروی سریع.
آیا این حالت دائمی است؟
خیر، در بیشتر موارد موقتی است، اما برخی افراد ممکن است اثرات طولانیمدت را تجربه کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر مشکلات حافظه و تمرکز در انجام فعالیتهای ضروری زندگی اختلال ایجاد کند، مشورت با متخصص انکولوژی یا مغز و اعصاب توصیه میشود.
