ساعات سرنوشتساز ژنو؛ توافقی تازه یا بازگشت به چرخه تهدید؟
شهر ژنو بار دیگر به کانون حساسترین تحولات دیپلماتیک تبدیل شده است.
جایی که هیأتهای ایران و ایالات متحده آمریکا در سومین دور مذاکرات، میان دو گزینه «توافق» یا «تقابل» قرار گرفتهاند. این نشست که با میانجیگری عمان برگزار میشود، از نگاه بسیاری آخرین فرصت برای مهار تنشها و احیای مسیر دیپلماسی تلقی میشود.
ریاست هیأت ایرانی را عباس عراقچی بر عهده دارد؛ او پیش از آغاز مذاکرات تأکید کرده توافق در صورت اولویت یافتن دیپلماسی دستیافتنی است و حتی میتواند به چارچوبی «بهتر از برجام» منجر شود؛ توافقی که هم نگرانیهای متقابل را کاهش دهد و هم زمینه تأمین منافع مشترک را فراهم کند.
در سوی مقابل، دونالد ترامپ ضمن تکرار مواضع سختگیرانه درباره برنامه هستهای ایران، از ترجیح مسیر مذاکره به درگیری سخن گفته است. این رویکرد دوگانه تهدید و گفتوگو، به محور اصلی راهبرد واشنگتن در قبال تهران تبدیل شده است.
همزمان، مارکو روبیو در نشست محرمانه با رهبران کنگره آمریکا ابعاد پرونده ایران را تشریح و تأکید کرده واشنگتن خواهان محدودیتهای گسترده بر برنامه هستهای تهران است؛ موضعی که با تأکید ایران بر «حق غنیسازی» در تضاد مستقیم قرار دارد و به مهمترین گره مذاکرات بدل شده است.
نقش آژانس؛ میانجی در میدان مین
حضور فعال رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اهمیت فنی این دور از گفتوگوها را افزایش داده است. او با اشاره به آسیبهای واردشده به برخی تأسیسات هستهای ایران در ماههای گذشته، هشدار داده که تداوم بنبست میتواند پیامدهای خطرناکی به همراه داشته باشد و ضرورت دستیابی به راهحل دیپلماتیک را دوچندان میکند.
به گفته گروسی، نقش آژانس صرفاً نظارتی نیست و توافق با رضایت این نهاد میتواند زمینه شکلگیری توافقی پایدارتر و کاهش فشارهای سیاسی را فراهم کند.
دیپلماسی در داخل؛ امید و هشدار
در فضای داخلی ایران نیز پیامهایی همزمان از امید و آمادگی مخابره میشود. مسعود پزشکیان با اشاره به چشمانداز مذاکرات، خروج از وضعیت فرساینده «نه جنگ، نه صلح» را ضروری دانسته و بر تأثیر توافق در بهبود شرایط اقتصادی تأکید کرده است.
در همین حال، محمدباقر قالیباف از راهبرد «دیپلماسی عزتمندانه» در کنار آمادگی دفاعی سخن گفته؛ پیامی که نشان میدهد تهران مذاکره را از موضع ضعف دنبال نمیکند و در برابر هرگونه فشار نظامی واکنش نشان خواهد داد.
بزنگاه تعیینکننده
گزارشها حاکی است که در دو دور پیشین مذاکرات، طرفین به اصول کلی و حتی چارچوبی اولیه برای متن توافق احتمالی نزدیک شدهاند؛ اما اختلاف بر سر جزئیات همچنان پابرجاست. در کنار گفتوگوهای مستقیم، رایزنیهای فشرده منطقهای و بینالمللی نیز از نگرانی گسترده نسبت به احتمال تشدید تنشها حکایت دارد.
واقعیت این است که نه تهران خواهان جنگ است و نه واشنگتن تمایل به گشودن جبههای تازه در خاورمیانه دارد، اما هر دو طرف تلاش میکنند با حفظ اهرمهای فشار، دست برتر را در میز مذاکره داشته باشند.
اکنون ژنو بیش از یک شهر، نماد یک دو راهی تاریخی است: اگر توافقی شکل گیرد، میتوان از احیای دیپلماسی و آغاز فصل تازهای در روابط ایران و آمریکا سخن گفت؛ اما شکست مذاکرات ممکن است منطقه را بار دیگر وارد چرخهای از تنش و بیثباتی کند.
