بازار خودرو در ایست کامل؛ قیمتها نجومی، معاملات صفر!
بازتاب– بازار خودرو ایران این روزها نهتنها نشانی از تحرک ندارد، بلکه در وضعیتی ایستاده که فعالان آن از «قفلشدگی کامل» سخن میگویند. نه خریدار جدی در بازار دیده میشود و نه فروشندهای که به آینده امیدوار باشد. ثبات ظاهری قیمتها در هفتههای اخیر، بیش از آنکه نشانه آرامش باشد، محصول نبود تقاضاست؛ سکونی که از فرسودگی قدرت خرید خانوارها خبر میدهد.
به گفته سعید موتمنی، رکود فعلی بازار خودرو حاصل یک عامل واحد نیست؛ بلکه برآیند مجموعهای از فشارهای اقتصادی، سیاسی و روانی است که همزمان بر بازار سایه انداختهاند. افزایش مداوم قیمتها در کنار تورم بالا، نوسان نرخ ارز و نااطمینانی نسبت به آینده اقتصاد، باعث شده خودرو از سبد مصرفی بخش بزرگی از جامعه حذف شود.
جهش قیمتها؛ بدون خریدار، بدون تعادل
نگاهی به قیمتهای فعلی نشان میدهد بسیاری از خودروها به محدودههایی رسیدهاند که تا چند سال پیش غیرقابل تصور بود. خودروهایی که زمانی انتخاب طبقه متوسط محسوب میشدند، امروز با برچسبهای قیمتی میلیاردی معامله میشوند. برای مثال برخی محصولات داخلی حالا در محدوده دو میلیارد تومان قرار گرفتهاند؛ قیمتی که عملاً آنها را از دسترس قشر متوسط جامعه خارج می کند.
با این حال بازار برخلاف انتظار، واکنش افزایشی نشان نمیدهد. دلیل روشن است؛ نبود خریدار واقعی. افزایش قیمت زمانی معنا دارد که تقاضا وجود داشته باشد؛ اما امروز حتی با وجود بالا بودن قیمتها، معاملات به حداقل ممکن رسیده است.
سیاستگذاری مبهم؛ ریشه شکاف کارخانه و بازار
یکی از مهمترین گرههای بازار خودرو نبود شفافیت در قیمتگذاری است. مشخص نیست چه میزان از هزینه تولید خودرو وابسته به ارز است و چرا افزایش قیمتها بعضاً ناگهانی و بدون توضیح انجام میشود. از سوی دیگر، عرضه ناکافی و قطره چکانی خودروسازان باعث شده قیمت کارخانه عملاً کارکرد خود را از دست بدهد.
افزایش قیمت در سالهای اخیر، نه با ارتقای کیفیت همراه بوده و نه با افزایش عرضه. این تناقض، نگرش مردم به بازار خودرو را بهشدت تضعیف کرده است. مصرفکنندهای که هم قیمت بالاتر میپردازد و هم محصولی با کیفیت ثابت یا حتی پایینتر دریافت میکند، طبیعی است که از بازار فاصله بگیرد.
مونتاژیها؛ حباب قیمتی و بازی عرضه و تقاضا
در بازار خودروهای مونتاژی، شکاف قیمت کارخانه و بازار آزاد همچنان چشمگیر است. برخی مدلها با اختلاف چند میلیارد تومانی معامله میشوند؛ اختلافی که ترکیبی از عرضه محدود، تقاضای هیجانی را نشان میدهد.
در مقابل خودروهایی که عرضه متعادلتری داشتهاند یا تب خرید آنها فروکش کرده، به تعادل نسبی نزدیکتر شدهاند. این تفاوتها نشان میدهد که بازار بیش از هر عامل دیگری، به میزان عرضه واکنش نشان میدهد.
خودرو؛ ابزار حفظ ارزش یا دام سرمایهگذاری؟
در یک سال گذشته، بازارهایی مانند طلا و ارز بازدهی بیشتری نسبت به خودرو داشتهاند. همین موضوع باعث شده خودرو جذابیت خود را بهعنوان ابزار سرمایهگذاری از دست بدهد. در ماه های قبل تر بسیاری از افرادی که با هدف حفظ ارزش پول وارد بازار خودرو شدند، حالا با داراییای مواجهاند که نه نقدشوندگی بالایی دارد و نه همپای تورم رشد کرده است.
آینده بازار؛ سه مسیر محتمل
کارشناسان برای ماههای پیشرو سه سناریوی اصلی ترسیم میکنند:
- افزایش واردات خودرو میتواند فشار تقاضا را کاهش داده و به تعدیل قیمتها کمک کند.
- ثبات نرخ ارز بازار را وارد فاز انتظار و آرامش نسبی میکند.
- افزایش دوباره نرخ ارز یا محدودیت عرضه میتواند شکاف قیمتی را تشدید کند.
در حال حاضر بازار در وضعیت انتظار بهسر میبرد و بسیاری از خریداران دست نگه داشتهاند. تا زمانی که سیاست مشخصی برای افزایش عرضه، شفافسازی قیمتها و کنترل تورم وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار بازگشت رونق نسبی را داشت.
توصیه کارشناسان به خریداران واقعی این است که پیش از تصمیمگیری تنها به قیمت روز توجه نکنند؛ بلکه هزینه نگهداری، خدمات پس از فروش و احتمال افت قیمت در آینده را نیز در نظر بگیرند. اگر مسیر واردات و عرضه در سال آینده هموارتر شود، شاید خودرو دوباره از یک کالای سرمایهای پرریسک، به یک انتخاب منطقی مصرفی بازگردد.
