جدیدترین اخبار
5 اردیبهشت 1396 ساعت 10:40 اقتصادی کد خبر :5589

گذر ۱۰۰۰ تریلیونی از پنج رئیس کل و دو دولت

کمی برگشت به گذشته بازار پول از این حکایت دارد که از اویل دهه ۱۳۸۰ تاکنون و دوران حضور پنج رئیس کل در برج لاجوردی میرداماد، بیش از ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان بر حجم نقدینگی افزوده شده است. رقم هنگفتی که عمده آن در دو دولت و با دلایل خاص بانک مرکزی به چرخه پولی وارد شد.

 نقدینگی از متغیرهای کلانی است که تغییر در حجم و نحوه کاربرد آن می‌تواند عاملی برای تورم، رکود و یا رشد و رونق اقتصادی باشد. پایه پولی و ضریب فزاینده دو جزء اصلی و تشکیل دهنده نقدینگی به عنوان مجموع حجم پول در گردش اقتصاد بوده و نوسان هر یک تاثیر متفاوتی می‌تواند بر شاخص‌های اقتصادی داشته باشد. پایه پولی از همان پول پرقدرتی که از سوی بانک مرکزی تزریق می‌شود و ضریب فزاینده پولی نیز عمدتا از فعالیت بانک‌ها و تعاملات اقتصادی مردم  نشات می‌گیرند. بر این اساس می‌تواند تفاوت قابل توجهی بین ایجاد نقدینگی ناشی از افزایش پایه پولی (منابع بانک مرکزی) و ضریب فزاینده (نظام بانکی) وجود داشته باشد.

این در حالی است که طی سال‌های گذشته حجم نقدینگی در اقتصاد ایران به طور محسوسی افزایش یافته و البته در دوران متفاوت به ابزاری برای به چالش کشیدن دولت‌ها و عملکرد بانک‌های مرکزی بوده است. گذری بر عملکرد بانکی در حدود ۱۵ سال پیش گواه آن است که در در این مدت حدود ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان بر میزان نقدینگی افزوده شده و در برخی سال‌ها روند رشد به حدی افزایش یافته که تا مرز ۴۰ درصد نیز رسیده است.

طبق آمارهای بانک مرکزی حجم نقدینگی از حدود ۳۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۸۰ به بیش از ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان تا پایان سال ۱۳۹۵ رشد داشته است. این جهش البته در زمان‌هایی رخ داده که اغلب بر اساس قانون‌های برنامه پنج ساله توسعه، تاکید بر کنترل حجم نقدینگی و ممانعت از تورم بوده است.

از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ یعنی زمان ریاست مرحوم نوربخش در بانک مرکزی که از سال ۱۳۷۲ آغاز شده بود، نقدینگی از ۳۲ هزار میلیارد به بیش از ۵۲ هزار میلیارد تومان افزایش می یابد. در این سال با تغییرات مدیریتی (به دلیل فوت نوربخش) ابراهیم شیبانی در سمت ریاست بانک مرکزی قرار می‌گیرد و در طول چهار سال حضور وی که بخشی از آن در دولت هشتم و بخشی دیگر در دولت نهم بوده، حجم نقدینگی با رشد حدود ۱۱۲ هزار میلیاردی طی چهار سال تا ۱۶۴ هزار میلیارد تومان پیش رفت.

اما بعد از اینکه سیاست‌های شیبانی چندان با خواسته‌های محمود احمدی‌نژاد سازگار نبود، وی از ریاست بانک مرکزی استعفا داده و در اواخر تابستان ۱۳۸۶ بود که طهماسب مظاهری به بانک مرکزی رفت. در طول دوره حدود یک ساله حضور وی، حجم نقدینگی از ۱۶۴ هزار میلیارد با رشد بیش از ۲۵ هزار میلیاردی به ۱۹۰ هزار میلیارد تومان رسید.

دوره مظاهری، نیز دوام نیاورد و احمدی نژاد حکم آمدن محمود بهمنی را به بانک مرکزی صادر کرده و وی از سال ۱۳۸۸ به میرداماد رفت. در حدود چهار سالی که بهمنی ریاست بانک مرکزی را در دولت دهم بر عهده داشت، رقم نقدینگی از ۲۳۵ هزار میلیارد به حدود ۶۴۰ هزار میلیارد تومان رسیده و تا سه برابر در این مدت افزوده شد.

ورود دولت یازدهم، پایان روزهای بهمنی در بانک مرکزی بود و از نیمه سال ۱۳۹۲ بود که ولی‌الله سیف به این سمت منصوب شد.  آمارهای رسمی بانک مرکزی  نشان از آن دارد که رقم نقدینگی از پایان سال ۱۳۹۲ تا پایان سال ۱۳۹۵ از حدود ۶۴۰ هزار میلیارد تومان به بالغ بر ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. این رشد بیش از ۶۰۰ هزار  میلیارد تومان و تا دو برابر بوده است. در مجموع بالاترین رصد رشد نقدینگی طی ۱۵ سال گذشته در سال ۱۳۸۵ با حدود ۴۰ درصد و در ۱۳۹۲ با ۳۸.۸ درصد ثبت شده است.

اما در سوی دیگر افزایش حجم نقدینگی، اثر آن بر شاخص رشد اقتصادی که باید با رونق تولید و تامین نقدینگی افزایش یابد و همچنین کنترل تورم قرار دارد. این در حالی است که در پایان سال ۱۳۹۲ با وجود چند برابر شدن نقدینگی اثری در رشد اقتصادی ایجاد نشده و حتی تا منفی ۶.۸ درصد پیش رفت. در عین حال که تورم بیش از ۴۰ درصدی را هم به همراه داشت.

در سه سال اخیر نیز با وجود روند رو به رشدی که نقدینگی طی و حتی از مرز ۱۰۰۰ تریلیون عبور کرد، آمارهای تورمی معکوس بوده است. این در شرایطی است که برخی کارشناسان بر این باورند که عمده کاهش تورم در مدت گذشته تحت تاثیر عواملی همچون کاهش انتظارات تورمی، برگشت ثبات نسبی به بازار ارز و البته سیاستهای انقباضی بوده است. بنابراین  افزایش قابل توجه نقدینگی فشار درونی به اقتصاد تحمیل می‌کند که در این حالت خطر رشد تورم نیز کاهش یافته است.

با این حال رئیس کل بانک مرکزی در آخرین اظهارات خود در رابطه با انتقاداتی که نسبت به افزایش حجم نقدینگی  مطرح می‌شود، این واکنش‌ها را چندان نپذیرفته و با اشاره به کند شدن روند رشد تاکید داشته که کنترل رشد نقدینگی و تامین مالی تولید از موفقیت‌های نظام بانکی است. سیف، عنوان کرده که با وجود کاهش سرعت افزایش نقدینگی و کنترلی که در این رابطه انجام شده بازهم نظام بانکی توانسته با حفظ دستاوردهای تورمی و با وجود تنگنای اعتباری موجود،  تا بیش از ۵۴۸ هزار میلیارد تومان تسهیلات به اقتصاد پرداخت کرده و البته بنگاه‌های کوچک و متوسط را مورد حمایت قرار دهد.

بررسی تغییرات نقدینگی طی ۱۵ سال گذشته

دوره زمانیحجم نقدینگی(میلیارد تومان)درصد تغییرمهمترین عوامل اثرگذار بر نقدینگی از نگاه بانک مرکزیتورم
۱۳۸۰۳۲.۰۰۰۲۸افزایش بدهی بخش غیر دولتی به شبکه بانکی۱۱.۴
۱۳۸۱۴۱.۷۵۲۳۰افزایش پایه پولی و سهم قابل توجه خالص دارایی‌های داخلی بانک‌ها و همچین رشد بدهی بانک‌ها۱۵.۸
۱۳۸۲۵۲.۶۵۹۲۶.۱جایگزینی اوراق مشارکت سر رسید شده،افزایش مطالبات از بخش های غیر دولتی و اثر گذاری رشد خالص دارایی خارجی و داخلی۱۵.۶
۱۳۸۳۶۸.۵۸۶۳۰.۲افزایش مطالبات از بخش غیردولتی و افزایش خالص دارایی خارجی۱۵.۲
۱۳۸۴۹۲.۱۰۱۳۴.۳استفاده از حساب ذخیره ارزی و تبدیل به ریال و همچنین رشد مانده خالص دارایی خارجی بانک‌ها۱۰.۴
۱۳۸۵۱۲۸.۴۱۹۳۹.۴رشد خالص دارایی خارجی بانک‌ها و مطالبات بخش غیر دولتی۱۱.۹
۱۳۸۶۱۶۴.۰۲۹۲۷.۳افزایش خالص دارایی خارجی و داخلی سیستم بانکی، افزایش مطالبات بانک مرکزی به بانک‌ها۱۸.۴
۱۳۸۷۱۹۰.۱۳۶۱۵.۹رشد خالص دارایی خارجی، بدهی بخش غیر دولتی و بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی۲۵.۴
۱۳۸۸۲۳۵.۵۸۸۲۳.۹افزایش خالص دارایی خارجی سیستم بانکی، افزایش بدهی  بخش غیر دولتی بانک‌ها۱۰.۸
۱۳۸۹۲۹۴.۸۸۷۲۵.۲افزایش خالص دارایی داخلی، افزایش بدهی بانک‌ها به دلیل اضافه برداشت و خطوط اعتباری بانک مرکزی در مسکن مهر۱۲.۴
۱۳۹۰۳۵۴.۲۵۵۲۰.۱افزایش خالص دارایی داخلی بانک‌ها۲۱.۵
۱۳۹۱۴۶۰.۶۹۳۳۰.۱رشد خالص دارایی داخلی بانک‌ها و همچنین افزایش بدهی بخش غیر دولتی۳۰.۵
۱۳۹۲۶۳۹.۵۵۰۳۸.۸افزایش پوشش آماری چند بانک و موسسه که در قالب ساماندهی بازار غیرمتشکل پولی به حوزه نظارت بانک مرکزی اضافه و نقدینگی آن نیز افزوده شد. حدود ۱۲.۵ درصد از رشد نقدینگی در نتیجه این تغییراعلام شده است.۳۴.۷
۱۳۹۳۷۸۲.۰۰۰۲۲.۳اضافه شدن آمار نقدینگی چند بانک و موسسه به آمار نقدینگی مورد محاسبه در شبکه بانکی۱۵.۶
۱۳۹۴۱.۰۱۷.۰۰۰۳۰اجرای بسته تحریک رشد اقتصادی۱۱.۹
۱۳۹۵بیش از ۱.۲۰۰.۰۰۰۲۳.۲تغییراتی در خالص دارایی‌های خارجی و مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها۹

 

Ad

Ad
Ad

روی خط خبر

  • نروژ اولین کسری تجاری ماهانه در ۲ سال اخیر را ثبت کرد
  • حفتر: امیدواریم روسیه به لغو تحریم تسلیحاتی ما کمک کند
  • فولکس واگن تاسیس کارخانه جدید در ترکیه را به تعویق انداخت
  • معافیت 80 دلاری برای واردات گوشی همراه مسافر حذف شد + سند
  • اعلام صوتی ویژه نابینایان در ایستگاه‌های اتوبوس راه‌اندازی شد
  • آماده‌باش آتش‌نشانی برای راهپیمایی جاماندگان اربعین در تهران
  • قانونی که مجوز کنسرت‌ها را باطل می‌کند!
  • امشب منتظر پخش سریال «ستایش» نباشید
  • انگلیس مجوزهای جدید صادرات تسلیحات به ترکیه را لغو کرد
  • وزیر خارجه پاکستان: سوء تفاهم‌ها میان ایران و عربستان باید رفع شود
  • واشنگتن‌پست: بازی ترامپ در سوریه دو سر باخت است
  • آغاز فروش اقساطی ۴ محصول ایران خودرو از فردا ۲۴مهرماه + جدول
  • نخستین محموله بنزین یورو ۵ پالایشگاه لاوان به مصرف داخلی رسید
  • ابراز نگرانی جانسون و ماکرون از اقدام نظامی ترکیه در شمال سوریه
  • واکنش رییس دفتر رییس جمهور به دستگیری روح‌الله زم توسط سپاه
  • محکومیت مسئول یک واحد صنعتی ایجاد بوی نامطبوع در مسیر فرودگاه امام (ره)
  • قیمت سکه طرح جدید ۲۳ مهر ۹۸ به ۳ میلیون و ۹۷۵ هزار تومان رسید
  • رایزنی پوتین با «محمد بن زاید» در امارات
  • آیین‌نامه‌ اجرایی قانون مبارزه با پولشویی ابلاغ شد
  • ثبت‌نام ۳ میلیون و ۲۸۰ هزار نفر در سامانه سماح
  • اعلام روز‌های تعطیلی سینما‌ها همزمان با اربعین
  • یک سریال جدید به زودی روی آنتن شبکه یک
  • ظلم مجریان و تهیه‌کنندگان تلویزیون به مخاطبان
  • جمع‌آوری دوربین‌های فاقد برچسب در پارک ملی تندوره
  • بخشنامه تفویض اختیار به دادگستری ابلاغ شد
  • افزایش ۶۰۰ درصدی کشف شیشه در کشور
  • 4300 آتش‌نشان تهران در انتظار لایحه شورای عالی استان‌ها
  • حفظ برجام با پرهیز ترامپ از جنگ اقتصادی علیه ایران میسر است
  • ضرورت استفاده از پلاستیک‌های تجزیه‌پذیر در تجهیزات الکترونیکی
  • ملاقات مردمی در شهرداری تهران اینترنتی شد
  • Ad