جدیدترین اخبار
۵ اردیبهشت ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۴۰ اقتصادی کد خبر :5589

گذر ۱۰۰۰ تریلیونی از پنج رئیس کل و دو دولت

کمی برگشت به گذشته بازار پول از این حکایت دارد که از اویل دهه ۱۳۸۰ تاکنون و دوران حضور پنج رئیس کل در برج لاجوردی میرداماد، بیش از ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان بر حجم نقدینگی افزوده شده است. رقم هنگفتی که عمده آن در دو دولت و با دلایل خاص بانک مرکزی به چرخه پولی وارد شد.

 نقدینگی از متغیرهای کلانی است که تغییر در حجم و نحوه کاربرد آن می‌تواند عاملی برای تورم، رکود و یا رشد و رونق اقتصادی باشد. پایه پولی و ضریب فزاینده دو جزء اصلی و تشکیل دهنده نقدینگی به عنوان مجموع حجم پول در گردش اقتصاد بوده و نوسان هر یک تاثیر متفاوتی می‌تواند بر شاخص‌های اقتصادی داشته باشد. پایه پولی از همان پول پرقدرتی که از سوی بانک مرکزی تزریق می‌شود و ضریب فزاینده پولی نیز عمدتا از فعالیت بانک‌ها و تعاملات اقتصادی مردم  نشات می‌گیرند. بر این اساس می‌تواند تفاوت قابل توجهی بین ایجاد نقدینگی ناشی از افزایش پایه پولی (منابع بانک مرکزی) و ضریب فزاینده (نظام بانکی) وجود داشته باشد.

این در حالی است که طی سال‌های گذشته حجم نقدینگی در اقتصاد ایران به طور محسوسی افزایش یافته و البته در دوران متفاوت به ابزاری برای به چالش کشیدن دولت‌ها و عملکرد بانک‌های مرکزی بوده است. گذری بر عملکرد بانکی در حدود ۱۵ سال پیش گواه آن است که در در این مدت حدود ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان بر میزان نقدینگی افزوده شده و در برخی سال‌ها روند رشد به حدی افزایش یافته که تا مرز ۴۰ درصد نیز رسیده است.

طبق آمارهای بانک مرکزی حجم نقدینگی از حدود ۳۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۸۰ به بیش از ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان تا پایان سال ۱۳۹۵ رشد داشته است. این جهش البته در زمان‌هایی رخ داده که اغلب بر اساس قانون‌های برنامه پنج ساله توسعه، تاکید بر کنترل حجم نقدینگی و ممانعت از تورم بوده است.

از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ یعنی زمان ریاست مرحوم نوربخش در بانک مرکزی که از سال ۱۳۷۲ آغاز شده بود، نقدینگی از ۳۲ هزار میلیارد به بیش از ۵۲ هزار میلیارد تومان افزایش می یابد. در این سال با تغییرات مدیریتی (به دلیل فوت نوربخش) ابراهیم شیبانی در سمت ریاست بانک مرکزی قرار می‌گیرد و در طول چهار سال حضور وی که بخشی از آن در دولت هشتم و بخشی دیگر در دولت نهم بوده، حجم نقدینگی با رشد حدود ۱۱۲ هزار میلیاردی طی چهار سال تا ۱۶۴ هزار میلیارد تومان پیش رفت.

اما بعد از اینکه سیاست‌های شیبانی چندان با خواسته‌های محمود احمدی‌نژاد سازگار نبود، وی از ریاست بانک مرکزی استعفا داده و در اواخر تابستان ۱۳۸۶ بود که طهماسب مظاهری به بانک مرکزی رفت. در طول دوره حدود یک ساله حضور وی، حجم نقدینگی از ۱۶۴ هزار میلیارد با رشد بیش از ۲۵ هزار میلیاردی به ۱۹۰ هزار میلیارد تومان رسید.

دوره مظاهری، نیز دوام نیاورد و احمدی نژاد حکم آمدن محمود بهمنی را به بانک مرکزی صادر کرده و وی از سال ۱۳۸۸ به میرداماد رفت. در حدود چهار سالی که بهمنی ریاست بانک مرکزی را در دولت دهم بر عهده داشت، رقم نقدینگی از ۲۳۵ هزار میلیارد به حدود ۶۴۰ هزار میلیارد تومان رسیده و تا سه برابر در این مدت افزوده شد.

ورود دولت یازدهم، پایان روزهای بهمنی در بانک مرکزی بود و از نیمه سال ۱۳۹۲ بود که ولی‌الله سیف به این سمت منصوب شد.  آمارهای رسمی بانک مرکزی  نشان از آن دارد که رقم نقدینگی از پایان سال ۱۳۹۲ تا پایان سال ۱۳۹۵ از حدود ۶۴۰ هزار میلیارد تومان به بالغ بر ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. این رشد بیش از ۶۰۰ هزار  میلیارد تومان و تا دو برابر بوده است. در مجموع بالاترین رصد رشد نقدینگی طی ۱۵ سال گذشته در سال ۱۳۸۵ با حدود ۴۰ درصد و در ۱۳۹۲ با ۳۸.۸ درصد ثبت شده است.

اما در سوی دیگر افزایش حجم نقدینگی، اثر آن بر شاخص رشد اقتصادی که باید با رونق تولید و تامین نقدینگی افزایش یابد و همچنین کنترل تورم قرار دارد. این در حالی است که در پایان سال ۱۳۹۲ با وجود چند برابر شدن نقدینگی اثری در رشد اقتصادی ایجاد نشده و حتی تا منفی ۶.۸ درصد پیش رفت. در عین حال که تورم بیش از ۴۰ درصدی را هم به همراه داشت.

در سه سال اخیر نیز با وجود روند رو به رشدی که نقدینگی طی و حتی از مرز ۱۰۰۰ تریلیون عبور کرد، آمارهای تورمی معکوس بوده است. این در شرایطی است که برخی کارشناسان بر این باورند که عمده کاهش تورم در مدت گذشته تحت تاثیر عواملی همچون کاهش انتظارات تورمی، برگشت ثبات نسبی به بازار ارز و البته سیاستهای انقباضی بوده است. بنابراین  افزایش قابل توجه نقدینگی فشار درونی به اقتصاد تحمیل می‌کند که در این حالت خطر رشد تورم نیز کاهش یافته است.

با این حال رئیس کل بانک مرکزی در آخرین اظهارات خود در رابطه با انتقاداتی که نسبت به افزایش حجم نقدینگی  مطرح می‌شود، این واکنش‌ها را چندان نپذیرفته و با اشاره به کند شدن روند رشد تاکید داشته که کنترل رشد نقدینگی و تامین مالی تولید از موفقیت‌های نظام بانکی است. سیف، عنوان کرده که با وجود کاهش سرعت افزایش نقدینگی و کنترلی که در این رابطه انجام شده بازهم نظام بانکی توانسته با حفظ دستاوردهای تورمی و با وجود تنگنای اعتباری موجود،  تا بیش از ۵۴۸ هزار میلیارد تومان تسهیلات به اقتصاد پرداخت کرده و البته بنگاه‌های کوچک و متوسط را مورد حمایت قرار دهد.

بررسی تغییرات نقدینگی طی ۱۵ سال گذشته

دوره زمانی حجم نقدینگی(میلیارد تومان) درصد تغییر مهمترین عوامل اثرگذار بر نقدینگی از نگاه بانک مرکزی تورم
۱۳۸۰ ۳۲.۰۰۰ ۲۸ افزایش بدهی بخش غیر دولتی به شبکه بانکی ۱۱.۴
۱۳۸۱ ۴۱.۷۵۲ ۳۰ افزایش پایه پولی و سهم قابل توجه خالص دارایی‌های داخلی بانک‌ها و همچین رشد بدهی بانک‌ها ۱۵.۸
۱۳۸۲ ۵۲.۶۵۹ ۲۶.۱ جایگزینی اوراق مشارکت سر رسید شده،افزایش مطالبات از بخش های غیر دولتی و اثر گذاری رشد خالص دارایی خارجی و داخلی ۱۵.۶
۱۳۸۳ ۶۸.۵۸۶ ۳۰.۲ افزایش مطالبات از بخش غیردولتی و افزایش خالص دارایی خارجی ۱۵.۲
۱۳۸۴ ۹۲.۱۰۱ ۳۴.۳ استفاده از حساب ذخیره ارزی و تبدیل به ریال و همچنین رشد مانده خالص دارایی خارجی بانک‌ها ۱۰.۴
۱۳۸۵ ۱۲۸.۴۱۹ ۳۹.۴ رشد خالص دارایی خارجی بانک‌ها و مطالبات بخش غیر دولتی ۱۱.۹
۱۳۸۶ ۱۶۴.۰۲۹ ۲۷.۳ افزایش خالص دارایی خارجی و داخلی سیستم بانکی، افزایش مطالبات بانک مرکزی به بانک‌ها ۱۸.۴
۱۳۸۷ ۱۹۰.۱۳۶ ۱۵.۹ رشد خالص دارایی خارجی، بدهی بخش غیر دولتی و بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی ۲۵.۴
۱۳۸۸ ۲۳۵.۵۸۸ ۲۳.۹ افزایش خالص دارایی خارجی سیستم بانکی، افزایش بدهی  بخش غیر دولتی بانک‌ها ۱۰.۸
۱۳۸۹ ۲۹۴.۸۸۷ ۲۵.۲ افزایش خالص دارایی داخلی، افزایش بدهی بانک‌ها به دلیل اضافه برداشت و خطوط اعتباری بانک مرکزی در مسکن مهر ۱۲.۴
۱۳۹۰ ۳۵۴.۲۵۵ ۲۰.۱ افزایش خالص دارایی داخلی بانک‌ها ۲۱.۵
۱۳۹۱ ۴۶۰.۶۹۳ ۳۰.۱ رشد خالص دارایی داخلی بانک‌ها و همچنین افزایش بدهی بخش غیر دولتی ۳۰.۵
۱۳۹۲ ۶۳۹.۵۵۰ ۳۸.۸ افزایش پوشش آماری چند بانک و موسسه که در قالب ساماندهی بازار غیرمتشکل پولی به حوزه نظارت بانک مرکزی اضافه و نقدینگی آن نیز افزوده شد. حدود ۱۲.۵ درصد از رشد نقدینگی در نتیجه این تغییراعلام شده است. ۳۴.۷
۱۳۹۳ ۷۸۲.۰۰۰ ۲۲.۳ اضافه شدن آمار نقدینگی چند بانک و موسسه به آمار نقدینگی مورد محاسبه در شبکه بانکی ۱۵.۶
۱۳۹۴ ۱.۰۱۷.۰۰۰ ۳۰ اجرای بسته تحریک رشد اقتصادی ۱۱.۹
۱۳۹۵ بیش از ۱.۲۰۰.۰۰۰ ۲۳.۲ تغییراتی در خالص دارایی‌های خارجی و مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها ۹

 

مطالب مرتبط

روی خط خبر

  • تقدیر ویژه جوایز آسیاپاسیفیک از نوید محمدزاده/ تقدیم جایزه به زلزله زدگان
  • ورود تهیه‌کنندگان سودجو به سینما
  • همه چیز درباره تمرینات بی‌هوازی
  • تاکید سازمان تعزیرات بر غیرقانونی بودن افزایش قیمت به دلیل موقعیت مغازه
  • قیمت اعزام به عتبات تغییر می کند؟
  • زائر فراموشی گرفته اربعین را شناسایی کنید
  • آلودگی نفتی رودخانه کرج تکذیب شد
  • کشف تریاک جاسازی شده در سنتور توسط ماموران گمرک
  • هیچ کودک بی سرپرستی در مناطق زلزله زده رها نشده است
  • گزینه های هیئت مدیره پرسپولیس
  • خوشگذرانی باپول دزدی درشمال کشور
  • استقبال فراکسیون های المستقبل و حزب الله از تعلیق استعفای الحریری
  • نماینده ایتالیا در آژانس: برجام تضمینی برای امنیت کل جهان است
  • شهرک القوریه در جنوب شرق دیرالزور آزاد شد
  • مولاوردی: بحث فیلتر کردن تلگرام در دولت مطرح نشده است
  • آیت‌الله خاتمی: سم‌پاشی ضدانقلابیون مانع از اعتمادسازی جامعه به اوقاف می‌شود
  • جهانگیری: نباید آفریقا به پایگاه گروه‌های افراطی تبدیل شود
  • چگونه می توان داعشی های ایرانی را سرنگون کرد؟
  • تقدیر ولایتی از امام خامنه‌ای
  • رشوه ۹۴ میلیارد روپیه‌ای نواز شریف به نمایندگانی که به نفع وی رای دادند
  • مروری بر پرونده جنجالی معاون رئیس پارلمان افغانستان
  • حمایت پاکستان از عملیات مشترک ضد تروریستی با آمریکا در مرز افغانستان
  • وانت پیکاپ GMC با طرح مفهومی سیرا، رونمایی شد
  • نماینده تهران: زنان در فضای کنونی شهری مجالی برای پیشرفت ندارند
  • تصویری از رژه زنان ارتش لبنان
  • روز پرتلاش اصلاح‌طلبان با برگزاری دو کنگره/هشدارهای عارف؛ نگرانیم
  • افشای جزییاتی از شکنجه شاهزاده‌های سعودی
  • عراق با جنرال الکتریک قرارداد ۴۰۰ میلیون دلاری امضاء کرد
  • موضع گیری رئیس هیات ایران در بین المجالس در برابر هیات اماراتی
  • جنگ روانی آمریکا برای معرفی ایران به عنوان “آشوبگر”