جدیدترین اخبار
۱۰ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۱۷ اقتصادی کد خبر :136063

بانک مرکزی در دوراهی انتخاب سخت

«هر وقت خرج خودت را خودت درآوردی، می‌توانی ادعای استقلال کنی و مستقل شوی ولی تا زمانی که پول تو جیبی‌ات را از من می‌گیری، حرفی از استقلال نزن»؛ این عبارتی است که اکثر نوجوانان ایرانی حداقل یک بار از والدین خود شنیده‌اند. واقعیت این است که مساله استقلال بانک مرکزی در ایران نیز تا حدود زیادی از همین قاعده ساده اما به ظاهر پیش‌پا‌افتاده تبعیت می‌کند.

بی‌توجهی به همین قاعده باعث شده است تلاش‌ها برای تحقق استقلال بانک مرکزی برای چند دهه به نتیجه نرسد. در میان معاونت‌های بانک مرکزی، آنکه از همه قدرتمندتر است، معاونت ارزی است. بانک‌ها بیش از هر معاونت دیگری گوش به فرمان معاونت ارزی هستند. این امر به آن دلیل است که ارز، در دست معاونت ارزی بانک مرکزی و ادارات زیرمجموعه آن است.

بانک‌ها منابع ارزی ندارند. سپرده‌های ارزی که بانک‌ها جذب می‌کنند و سایر منابع ارزی خود آنها بسیار کمتر از مصارف ارزی آنهاست و بانک‌ها برای اینکه نیازهای ارزی مشتریان خود را تامین کنند، نیاز به این دارند که به بانک مرکزی ریال بدهند و از آن ارز بخرند. همین مساله، منشأ قدرت معاونت ارزی بانک مرکزی است و به همین دلیل معاونت ارزی بانک مرکزی از اقتدار بی‌مانندی در میان معاونت‌های آن بانک برخوردار است.

جالب اینجاست که معاونت ارزی بانک مرکزی از هیچ داغ و درفش ظاهری نظیر هیات انتظامی و کمیسیون تخلفات و مانند آن که معاونت نظارتی در اختیار دارد، برخوردار نیست؛ اما توان آن در تاثیرگذاری بر عملیات بانک‌ها بسیار بیشتر از معاونت نظارتی بانک مرکزی است که عمدتا به نظارت بر عملیات ریالی بانک‌ها می‌پردازد. معاونت نظارتی با آن همه بازرس و سربازرس و هیات انتظامی و دادستان انتظامی و… هرگز آن اقتداری را ندارد که معاونت ارزی دارد.

اما این اقتدار معاونت ارزی، حاصل تلاش خود بانک مرکزی نیست. این اقتدار از آنجا ناشی می‌شود که منبع عمده درآمد ارزی کشور که درآمدهای حاصل از صادرات نفت است، به حساب‌های بانک مرکزی واریز می‌شود و بانک مرکزی، در قبال واریز ریال به خزانه، ارز را به تملک خود درمی‌آورد. اگر دولت روزی تصمیم بگیرد که دیگر به بانک مرکزی ارز ندهد، آن اقتدار معاونت ارزی نیز در لحظه واحدی پودر می‌شود و فرو می‌ریزد.

دولت نیز به‌خوبی از این نکته آگاه است و درست به همین دلیل، در مقابل درخواست استقلال بانک مرکزی، همان جمله‌ای را می‌گوید که در ابتدای این نوشته ذکر شد. وقتی اقتدار بانک مرکزی ناشی از قدرتی است که دولت به او داده است، یعنی ناشی از در اختیار داشتن ارز حاصل از فروش نفت، چرا دولت در این اقتدار سهم نخواهد.

بانک مرکزی باید انتخاب کند؛ یا قدرت ناشی از فروش ارز را برای خود حفظ کند و با این اقتدار دلخوش باشد، یا اینکه از این قدرت به ارث رسیده از دولت صرف‌نظر کند و استقلال خود را به‌دست آورد. راه به دست آوردن استقلال بانک مرکزی، کندن ارز از بانک مرکزی و واگذاری اقتدار و مسوولیت آن به دولت است.

بانک مرکزی باید هم قدرت ناشی از دارا بودن ارز و هم مسوولیت‌ها و پاسخگویی مرتبط با آن را به دولت واگذار کند و خود را صرفا متولی ارزش ریال بداند وگرنه تا زمانه باقی است، استقلال بانک مرکزی هم حاصل نخواهد شد، خواه دوره مسوولیت رئیس‌کل بانک مرکزی ۵ سال باشد خواه ۱۰ سال و خواه در شورای پول و اعتبار عمرو عضو باشد خواه زید و بکر. اینها همه نسبت به آن مساله اصلی جزو ظواهر هستند.

خلاصه کلام آنکه گام اول برای تحقق استقلال بانک مرکزی این است که بانک مرکزی خرج خود را از دولت سوا کند و راه سوا کردن این خرج هم صرف‌نظر کردن از قدرت شیرین ناشی از در اختیار داشتن ارز است.

وبگردی

روی خط خبر

  • اشپیگل مدعی شد: آلمان در حال لابی با اروپا برای اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران است
  • تماس تلفنی رئیس ستاد مشترک روسیه و آمریکا
  • عراق می تواند پلی برای ایجاد گفتمان بین کشورهای منطقه باشد
  • سرمایه‌گذاری امارات در توسعه انرژی
  • ارزش سهام عدالت ۳ برابر شد
  • آمریکا دچار خطای محاسباتی است؛ اگر از برجام خارج شود متوجه کار بسیار اشتباهش می شود
  • معاون رئیس‌ جمهوری آمریکا وارد مصر شد
  • نیروهای آمریکا دیگر نباید در سوریه بمانند
  • مسکو: اتهامات واشنگتن به دمشق درباره تسلیحات شیمیایی بی‌اساس است
  • جنیدی: خواستار مشارکت بیشتر معاونت‌های حقوقی دستگاه‌ها هستیم
  • دادستان تهران خبرداد: دستگیری تعدادی از فروشندگان غیرمجاز ارز
  • جهانگیری در پوششی متفاوت و عجیب
  • سازمان محیط زیست موظف به منشأیابی ذرات معلق در کلانشهرهای آلوده است
  • استخدام دستفروشان در شهرداری تهران
  • پلمپ هفت ساختمان مشابه پلاسکو
  • وزیر دفاع خبر داد: دستور رهبری درباره فعالیت اقتصادی ارتش و سپاه
  • گرانترین نیاز مددجویان کمیته امداد
  • آموزش مواجه شدن با حوادث طبیعی در یک برنامه
  • آخرین وضعیت مسعود کیمیایی در بیمارستان پس از عمل جراحی
  • اعلام سریال های نوروزی صدا و سیما
  • داریوش ارجمند: بازی عرب‌نیا در «مختارنامه» را دوست نداشتم
  • سعید آل جابر مدعی دخالت ایران در یمن شد
  • موافقت آمریکا با فروش جنگنده‌های اف-۳۵ به بلژیک
  • نامه دادستان تهران به شهردار؛ مستندات فساد در شهرداری را ارائه کنید
  • روزانه ۹۰۰ هزار خودرو از اطراف وارد تهران می‌شود
  • درگذشت منوچهر پوراحمد بر اثر سکته قلبی
  • سوچی ۲۹ و ۳۰ ژانویه میزبان کنفرانس گفتکوی ملی سوریه
  • سفر نخست‌وزیر کردستان عراق به ایران
  • جنجال آفرینی های ترامپ، برجام را ضعیف کرده است؟ /کارشناس بین‌الملل: توافق هسته ای نیاز به غنی‌سازی دارد
  • تصاویر دیدنی از نمای زمستانی امروز شهر تهران