پرسش بزرگ مذاکرات: توافق موقت یا نقشه راه؛ چرا تهران بازیگران منطقه را از مرحله شروع کنار گذاشت؟
در حالی که نشانههایی از فعال شدن دوباره کانالهای دیپلماتیک میان ایران و آمریکا دیده میشود، یک پرسش محوری در فضای سیاست خارجی برجسته شده است: آیا مذاکرات در مسیر یک توافق موقت حرکت میکند یا هدف، ترسیم نقشه راهی برای توافقی جامعتر است؟
و در این میان، چرا تهران ترجیح داده بازیگران منطقهای را از مرحله آغازین گفتوگوها کنار بگذارد؟
به گزارش اکوایران، همزمان با ارسال پیامهای متناقض از سوی واشنگتن، تهران در پی آن است که پیش از ورود کشورهای منطقه به مذاکرات، چارچوب گفتوگوها با ایالات متحده به ثبات و انسجام برسد. به گفته منابع آگاه، این رویکرد نه از سر حذف بازیگران منطقهای، بلکه ناشی از نگرانی نسبت به تبدیل شدن مذاکرات چندجانبه به یک نمایش سیاسی به جای گفتوگویی متمرکز و نتیجهمحور است.
پرسش اصلی دیپلماسی؛ مذاکره یا نمایش سیاسی
علی هاشم، گزارشگر الجزیره، مینویسد در تهران دیگر بحث بر سر اصل دیپلماسی نیست، بلکه سوال این است که آیا دیپلماسی میتواند با سرعتی کافی پیش برود تا مانع تشدید تنشها شود یا نه. بر همین اساس، ایران ترجیح داده ابتدا قالب مذاکرات دوجانبه با آمریکا تثبیت شود.
بر اساس اظهارات یک مقام ایرانی به الجزیره، عمان به عنوان محل برگزاری دور بعدی مذاکرات ایران و آمریکا که قرار است اواخر هفته جاری برگزار شود، نهایی شده است. با این حال، مشارکت کشورهای منطقهای ــ با وجود پیشنهادهای مطرحشده ــ فعلاً در دستور کار قرار ندارد.
تسهیلگر یا ضامن توافق
در مقابل، برخی میانجیهای منطقهای نقش خود را فراتر از تسهیلگری میدانند و معتقدند میتوانند به ضامنهای بالقوه هرگونه توافق آینده تبدیل شوند؛ کشورهایی که ثبات و امنیتشان مستقیماً تحت تأثیر تنش میان تهران و واشنگتن قرار دارد. این نگاه، تفاوت معناداری با منطق توافق هستهای ۲۰۱۵ دارد؛ توافقی که بیشتر بر کنترل تسلیحات متمرکز بود، نه معادلات پیچیده امنیتی منطقهای.
تشدید دیپلماسی؛ توافق موقت یا نقشه راه
تحرکات دیپلماتیک اخیر نیز از تغییر رویکرد حکایت دارد. سفر علی لاریجانی به مسکو، رایزنیهای عباس عراقچی در استانبول و سفر نخستوزیر قطر به تهران، همگی نشانههایی از تلاش برای شکلدهی به یک چارچوب ساختارمند مذاکراتی است. به گفته منابع متعدد، آنچه اکنون در حال آمادهسازی است نه یک توافق موقت، بلکه نقشه راهی برای رسیدن به توافقی جامعتر است.
بازی پرابهام؛ تعامل همراه با فشار
در سوی مقابل، واشنگتن همچنان ابهام را بهعنوان بخشی از استراتژی خود حفظ کرده است. اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره ادامه گفتوگوها، در عین باز گذاشتن مسیر دیپلماسی، تهدید و فشار را نیز در خود دارد. هرچند خطر درگیری بهطور کامل از میان نرفته، اما دستکم در کوتاهمدت کاهش یافته است.
با این حال، مسائل بنیادین همچنان پابرجاست؛ از برنامه موشکی ایران گرفته تا موازنه بازدارندگی در منطقه. به نظر میرسد چالش اصلی پیشرو این باشد که آیا دو طرف میتوانند امتیازات ساختاری را با تضمینهای پایدار مبادله کنند یا نه. در نهایت، اگرچه پنجره دیپلماسی هنوز باز است، اما سرنوشت آن به محتوای مذاکرات بیش از شکل و قالب آن گره خورده است.
