جدیدترین اخبار
۱۱ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۰۴ اقتصادی کد خبر :67783

نوآوری؛ حلقه مفقوده توسعه صنعت در ایران

بررسی جایگاه صنعت در اقتصاد طی ۳۵ سال اخیر نشان می‌دهد نقش‌آفرینی این بخش در خلق ارزش‌افزوده در مقایسه با سایر بخش‌های اقتصادی دائما افول داشته‌است.

خبرگزاری تسنیم- براساس آمار حساب‌های ملی مرکز آمار ایران، در سال ۱۳۷۰ سهم صنعت از تولید ناخالص داخلی بدون نفت نزدیک به ۲۲ درصد بود. این رقم در سال ۱۳۹۵ به ۱۶ درصد رسید البته با درنظر گرفتن محصول ناخالص داخلی با نفت، این رقم نزدیک به ۱۴ درصد است.

این روند نزولی در حالی اتفاق افتاده که صنعت در ایران بر خلاف کشوری مانند ترکیه، مرحله اولیه صنعتی‌شدن را طی نکرد‌ که اگر این مرحله را سپری کرده‌بود شاید می‌توانستیم، افزایش سهم بخش خدمات مولد در اقتصاد را به عنوان عامل توجیه کننده مقداری از کاهش سهم صنعت قلمدادکنیم.

تردیدی نیست که این روند دائما نزولی باید متوقف و معکوس شود ولی چشم‌انداز چندان امیدوارکننده نیست؛ کاهش رشد جمعیت بازار داخلی را اشباع کرده، روند تغییرات فناوری سریع است، چرخه عمر تولیدات کوتاه‌تر شده و تنگناهای مالی دولت احتمال حذف یارانه انرژی را بالا برده‌است.

در چنین شرایطی اتخاذ سیاست توسعه نوآوری در صنایع ایران به ویژه در صنایع فرایندی، ضرورتی انکارناپذیر برای بهبود رقابت‌پذیری و افزایش جایگاه آن در اقتصاد ضروری بشمارمی‌رود. تحقق این ضرورت اما با دشواری‌های فراوانی روبروست چرا که صنعت ایران در شاخص برخورداری از ظرفیت نوآوری در میان رقبای منطقه‌ای از رتبه مناسبی برخوردار نیست؛ بر اساس گزارش ۲۰۱۷ رقابت‌پذیری مجمع جهانی اقتصاد، ایران در شاخص برخورداری از ظرفیت‌های نوآوری در میان ۱۳۸ کشور جهان جایگاه ۸۹ را به خود اختصاص داده‌است.

واقعیت این است که در حالت طبیعی، سیاست تبدیل صنعت منبع‌محور به یک صنعت دانش‌محور نیازمند تحقق الزامات و فراهم‌بودن زمینه‌هایی است که تنها در قالب فرایند توسعه اقتصادی قابل تحقق است ولی در ایران به علت ضعف شدید نهادی در داخل و رویکرد خصمانه نظام سلطه‌بین‌المللی، پیاده‌سازی الزامات نوآوری نیازمند تلاش بسیار زیاد و سرمایه‌گذاری هنگفت برای ایجاد ظرفیت‌های لازم و گذراندن فرایند توسعه اقتصادی است.

هدایت منابع اعم انسانی و مالی برای رسیدن به هدف مذکور به گرفتار شدن صنعت و اقتصاد در تله رشد پایین منجرمی‌شود که افزایش و توسعه پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد متعدد در کشور بدون اینکه ارتباط سیستماتیک و نظام‌مندی بین شرکت‌های دانش‌بنیان در آن‌ها با بدنه صنعتی کشور برقرار باشد، محصول استیلای همین تفکر نادرست است. این در حالی است که تقویت ارتباط بین دانشگاه و صنعت یکی از جنبه‌های اصلی ارتقای ظرفیت نوآوری در صنایع فرایندی است و دولت در تقویت این هماهنگی‌ها و تعاملات، نقش مهمی دارد.

به همین خاطر در شرایط فعلی، سیاست‌ توسعه فراگیر نوآوری نمی‌تواند گره‌گشای صنعت کشور باشد و باید رویکرد توسعه نوآوری را با ملاحظاتی درپیش گرفت؛ این سیاست در حوزه بیرونی باید با اولویت‌بخشی زیرساخت‌های تجاری نرم و در حوزه داخلی باید با تمرکز همزمان بر افزایش کارایی صنایع فرایندی و واسطه‌ای دنبال شود.

تقویت دولت الکترونیک و توسعه فرایندهای دیجیتال، گسترش قوانین و مقررات مرتبط با جریان آزاد اطلاعات و دانش کاربردی از جمله محورهایی است که در راستای افزایش ظرفیت نوآوری نرم می‌تواند مورد توجه قراربگیرد. این جهت‌گیری‌ها برای کاهش هزینه مبادله با کمک توسعه کسب‌وکارهای دانش‌بنیان جدید ضروری است.

از طرف دیگر تدوین سیاست‌های ارتقای ظرفیت نوآوری در صنایع فرآیندی و واسطه‌ای که به تقاضاهایی مختلف انواع بنگاه‌ها پاسخ می‌دهند نیز از دیگر اقداماتی است که باید در اولویت قرارداشته‌باشند. از ویژگی‌های این‌گونه صنایع، مصرف بالای انرژی‌ و شدت مصرف آب است که با الگوی مصرف بهینه فاصله زیادی دارد بنابراین تدوین سیاست ارتقای ظرفیت نوآوری در صنایع مذکور با همکاری وزارت‌خانه‌های نفت،‌نیرو، علوم تحقیقات و فناوری، صنعت‌معدن و تجارت و ‌همچنین معاونت فناوری ریاست‌جمهوری ضروری است. هدف از این اقدامات نیز باید اصلاح فرآیند تولید از طریق نوآوری باشد که به مصرف بهینه انرژی و آب منجر شود. اهمیت این گام‌ها زمانی بیشتر نمایان‌می‌شود که با توجه به تنگاه‌های مالی دولت و بدهی انباشت‌شده از گذشته و همچنین به بهره‌برداری رسیدن تمامی فازهای گازی پارس‌جنوبی و شدت یافتن بحران خشکسالی،‌ احتمال افزایش قیمت انرژی و آب در سال‌های آینده دور از انتظار نیست.

* یوسف حسن‌پور کارسالاری،پژوهشگر موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی

Ad

روی خط خبر

  • آمریکا اول و آلمان دومین مشتری فرش دستباف ایران
  • واکنش دختر آیت‌الله هاشمی به شعار “استخر فرح”
  • میزان درآمد عربستان از حجاج ایرانی چقدر است؟
  • باقری‌لنکرانی: مردم از سیاست‌مداران ناامید شدند
  • پاتوق کرجی‌ها کجاست؟
  • واکنش تهران به ادعای جدید “جان بولتون”
  • قیمت طلا،سکه و ارز در بازار امروز/ سکه تمام بهار؛ ۳میلیون و ۸۱۵ هزار تومان
  • وزیر نفت: مبلغی که به عنوان «بیمه خسارت گاز» از مشترکان دریافت شد، به آنها بازگردانده می‌شود
  • کواکبیان: وزیر کشور درباره مجوز تجمع طلاب قم توضیح دهد
  • ریال و لیر زیر آتش دلار / این معرکه به کجا می‌رسد؟
  • سردار رمضان شریف: سپاه درباره حواشی مدرسه فیضیه بیانیه می دهد
  • اظهارات حضرتی درباره رفع محدودیت رییس دولت اصلاحات
  • مجلس بودجه دفاعی کشور را افزایش می‌دهد؟
  • تاجزاده: امروز اگر همان لیست ۹۴ را جلویم بگذارند رای نمی‌دهم!
  • واریز خسارت‌های درمانی بازنشستگان کشوری الکترونیکی شد
  • روزنامه دولت: آقای علی باقری تو خوبی!
  • دلار در چند قدمی کانال ۹ هزار تومان
  • پیرس برازنان: جیمز باندهای جدید طنز ندارند
  • کلسترول خون “اقتصاد ایران” در وضعیت هشدار
  • خطر انقراضِ کمیاب‌ترین ماهی جهان به دلیل حفاری نفتی
  • ساعی:‌ مسئولین کشور به احیای دریاچه ارومیه به عنوان مساله‌ای ملی نگاه کنند
  • طرح دیروز مجلس، بازار سکه و ارز را ناآرام کرد
  • ضرورت ارتباط آنلاین انبارهابادستگاه‌های نظارتی/تاکید بر ارجحیت رویکرد ایجابی پلیس دربرابرتخلفات
  • سمنان ۱۱ درصد حجم آب یک سد، آب می‌خورد!
  • انتقاد کیهان از عارف؛ تهمت اصلاح طلبی به گوگوش نمی‌چسبد
  • افزایش هزار کیلومتری طول شبکه انتقال گاز
  • اسامی مدیران دو تابعیتی را در اختیار نمایندگان قرار نمی‌دهند
  • طراحی بروشور اطلاع رسانی «نقش آب باران در کاهش اثرات فرونشست زمین در شهر تهران»
  • چارچوب ۲۷ بندی اتحادیه میهنی کردستان برای رایزنی‌های تشکیل دولت
  • احتمال اپیدمی شدن آنفلوآنزا در مناطق زلزله‌زده