جدیدترین اخبار
۱ آبان ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۰۹ اقتصادی کد خبر :399221

نخستین شوک بزرگ ارزی پس از انقلاب چگونه مهار شد

در ماه‌های اخیر نوسانات ارزی کشور موجب سردرگمی و نگرانی بسیاری از کارشناسان و همچنینشهروندان ایرانی شده است.در این فضا بسیاری از منتقدان با اشاره به تجربه‌های گذشته،به نقد عملکرد دولت حسن روحانی پرداخته اند.

به گزارش اقتصادنیوز در همین زمینه احمد عزیزی، معاون ارزی بانک مرکزی در دولت مرحوم اکبرهاشمی رفسنجانی ضمن بررسی نوسانات ارزی اخیر به برخی از ادعا درباره مهار شوک ارزی نیمه اول دهه ۷۰ پاسخ داد. گزیده گفت‌وگوی دنیای اقتصاد با این مدیر اقتصادی دهه هفتاد در ادامه می‌آید:

* می‌توان با احتیاط ادعا کرد که مهم‌ترین عامل نوسانات نامساعد نرخ برابری ارز در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ عمدتا ناشی از ضعف مدیریت ترازپرداخت‌ها و بدهی‌های ارزی و همچنین یکسان‌سازی و انتخاب نظام شناور آزاد در بدترین زمان ممکن یعنی زمان درگیری کشور با نکول در تعهدات خارجی و انباشت بدهی ارزی و کاهش شدید ذخایر ارزی بود. البته با اطمینان نسبی می‌توان گفت که سیاست‌های بالادستی (تعدیل ساختاری یا غیر‌آن) نقش مستقیمی در بحران نداشت بلکه روش اجرای سیاست که همراه با بی‌احتیاطی و فارغ از فرآیندها و روش‌های حرفه‌ای لازم و شناخته شده بود نقش اساسی در بروز و گسترش بحران ایفا کرد. این امر را به وضوح می‌توان اثبات کرد.

*در مقایسه آن ایام وامروز، عواملی چند در این دو دوره متفاوت و مواردی هم مشابه هستند. مثلا از نظر حجم نوسانات منفی کمابیش اندازه افت ارزش پول ملی در هر دو مورد حدود دوسوم افت ارزش بوده است و به‌رغم تشابه شکلی تحریم‌های آمریکا در هر دو مورد، ماهیت تحریم‌ها بسیار متفاوت است. از نظر منابع ارزی، ذخایر فعلی بانک مرکزی با فرض صحت تخمین حدود یکصد میلیارد دلاری، حدودا ۲۰۰ برابر ذخایر ارزی آن زمان است. هرچند میعان نسبی و قدرت انعطاف و جابه‌جایی و تبدیل‌پذیری آن ضعیف‌تر از آن زمان است. به‌علاوه در حال حاضر تعهدات و بدهی‌های ارزی به مراتب کمتر از سال ۱۳۷۳ است و کشور برخلاف سال ۱۳۷۳در شرایط نکول قرار ندارد و بدهی ارزی کشور در مقایسه با آن زمان قابل اغماض است. مجموعه اقدامات برای مهار بحران ارزی سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۷۰ کاملا موفق بود و توانست ثبات را برای دوره‌ای طولانی یعنی تا حدود سال ۱۳۹۰ به بازار ارز بازگرداند. مجموعه اقدامات انجام شده، شرایط را برای اصلاحات تدریجی فراهم کرد به نحوی که نهایتا در دوره برنامه سوم توسعه و در ابتدای سال ۱۳۸۱ کشور موفق به یکسان‌سازی و آزادسازی نرخ ارز و رهایی از فساد و رانت‌های ناشی از نظام دو یا چندنرخی ارز شد. در رابطه با مدیریت بدهی‌های ارزی و رفع مشکل نکول ارزی کشور، این امر به‌رغم کارشکنی‌های آمریکا و برخی قدرت‌های دیگر انجام پذیرفت، چراکه مخالفت آمریکا و برخی کشورهای دیگر باعث شد از تسهیلات معمول نظیر کلوب پاریس و لندن برای استمهال و تجدید ساختار سررسید بدهی‌ها نتوانیم استفاده کنیم. به‌طوری‌که نهایتا به‌جای تعداد معدودی قرارداد استمهال، مجبور به انعقاد حدود ۴۰۰ قرارداد استمهال جمعی، چندجانبه و دوجانبه با ده‌ها کشور شدیم. البته معدودی از قراردادها بسیار بزرگ‌تر از قراردادهای دیگر بودند. به‌علاوه انواع ترتیبات بازپرداخت بدهی خارج از قراردادها هم اتخاذ شد که ده‌ها هزار از اقلام بدهی بدون عقد قرارداد حل و فصل شد.

*به طور خلاصه در سطح اجرایی با استفاده از کلیه امکانات، طرح جامعی برای اصلاح نظام اطلاعاتی و اجرایی ارز کشور طراحی و در سطح بانک مرکزی و کلیه بانک‌های کشور پیاده‌سازی شد که کلیه ضعف‌های سیستم قبلی را مرتفع کرد و سیستمی قابل‌اتکا، معتبر، روزآمد و موثر طراحی و پیاده‌سازی شد که خیال کشور را برای مدیریت موثر ترازپرداخت‌ها راحت کرد.

*تغییرات سیاستی و اجرایی در بانک مرکزی از آبان سال ۱۳۷۳ شروع شد و نهایتا این گونه به‌خاطر دارم که در بهار سال ۱۳۷۴ به تجدید نظر کامل در سیاست‌های ارزی انجامید. علاوه‌بر تغییر کامل نظام اجرایی ارزی، چرخشی کامل در سیاست‌های ارزی صورت گرفت و نظامی متمرکز ولی منعطف جایگزین شد. با ذخایری در حدود ۵۰۰ میلیون دلار در مقایسه با بدهی‌های ارزی بالفعل و بالقوه‌ای در حدود پنجاه میلیارد دلار (یعنی تعهدات یکصد برابر ذخایر) چاره‌ای جز سختگیری و تمرکز و دقت و قاطعیت نبود. مهم آن است که تغییر و تحولات توانست اعتبار سیاست‌گذار و بازارساز را کاملا احیا کند و انتظارات بازار را مهار کند. بانک مرکزی فقط سیاستی و تدبیری را اعلام می‌کرد که مطمئن به انجامش بود. هرچه اعلام کردیم بهتر از اعلام اجرا کردیم. یک مثال کوچک اینکه، پس از اقدامات اولیه همه بانک‌های خارجی را جمع کردیم و سیاست بانک در مورد عملیات مجاز را اعلام و بر سیاست اعلامی محکم ایستادگی کردیم، به‌طوری‌که سود آنها هم در پیوستن به روش‌ها و نظام جدید بود و همگی به صف شدند و با رضایت پیوستند. سودشان بسیار کم شده بود، ولی ابزارها را طوری طراحی کردیم که همان سود برایشان قابل چشم‌پوشی نبود. این روند تا آنجا ادامه پیدا کرد که برای کاهش هزینه تامین مالی ارزی کشور یکی از بزرگ‌ترین اقدامات برای کنترل بازار تامین مالی خارجی کشور با حذف موقت یوزانس و جایگزینی ابزار خطوط رسمی ریفاینانس انجام شد که باعث شد تامین مالی از دست واسطه‌های غیر‌حرفه‌ای خارج و در نزد سیستم بانکی متمرکز شود.

* به نظرم این کار بزرگ‌ترین اقدام ساکت، ولی موثر برای مبارزه با فساد موجود در شبکه بوروکراسی تامین مالی تجارت خارجی کشور پس از انقلاب بود که بدون کمترین تنش، تبلیغ، اتهام، پرونده‌سازی و مزاحمت برای کسی انجام شد و به‌طور طبیعی یکی از منابع بزرگ فساد مالی خارجی را در آن زمان جراحی و ریشه‌کن کرد. هدف، احیای اعتبار سیاستی و اعتماد عمومی بود و همه اقدامات حول این محور طراحی و اجرا شد.

* در دهه هفتاد تا آنجا که به‌خاطر دارم بین بانک مرکزی و برنامه و بودجه هماهنگی خوبی برقرار بود. حداقل در حوزه ارزی که من مسوول بودم، مشکلی با برنامه و بودجه نداشتیم و وزارت اقتصاد هم کاملا از جزئیات دور و فارغ بود و صرفا در جلسات رسمی مانند ستاد تنظیم بازار ارز شرکت داشتند. …رئیس‌جمهور وقت قدرت هماهنگی لازم درون دولت را داشت و نهاد بانک مرکزی و مدیریت آن هم واجد احترام و اعتبار لازم بود. از همه مهم‌تر موفقیت مدیریتی بانک در دامنه‌های مختلف زمانی از کوتاه‌مدت تا میان‌مدت و بلندمدت بود که باعث افزایش اعتبار سیاستی و اعتماد عمومی می‌شد.

*[در پاسخ به ادعای احمد توکلی در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس درخصوص مدیریت بحران در این سال مبنی بر اینکه: «سال ۷۴ وزیر اقتصاد وقت به دانشگاه شهید بهشتی رفت و با دکتر شرافت جهرمی صحبت کرد و از او خواست معاونش شود و این بحران را مدیریت کند اما آقای شرافت گفت من آقای هاشمی و سیاست‌های او را قبول ندارم و نمی‌توانم با دولت همکاری کنم. وزیر وقت اقتصاد به آقای شرافت گفت آقای هاشمی به شما اختیار کامل می‌دهد و در کار شما دخالت نمی‌کند. با این قول، آقای شرافت پذیرفت و سیاست‌های ارزی جدیدی را طراحی کرد. نرخ ارز در آن زمان ۳۵۰ تومان تعیین شده بود. آقای شرافت با توجه به اینکه پدرش سال‌ها بازاری بود، بازار را می‌فهمید چند روز بعد از اعمال سیاست‌ جدید ارزی یکی از بازاریان نزد دکتر شرافت رفت و گفت بازاریان ۷ میلیارد دلار ارز دارند، به چه قیمتی می‌خرید. دکتر شرافت گفت ما نیازی به ارز شما نداریم و خودمان به اندازه کافی ارز داریم و اتفاقا قرار است هفته‌ای ۵ تومان از قیمت ارز کم کنیم. همین سیاست باعث شد بازاریان موجودی ارزی خود را به بازار عرضه کنند و قیمت ارز کاهش قابل‌توجهی پیدا کند. دکتر شرافت در شرایطی گفت ما به ارز شما احتیاجی نداریم که موجودی ارزی بانک مرکزی ۵۰۰ میلیون دلار بود، اما با همان مبلغ توانست بازار ارز را مدیریت کند و ثبات را به بازار بازگرداند.» تاکیدکرد:هیچ یک از اجزای این روایت غیر ‌از ذخایر آن زمان برایم آشنایی ندارد. فراتر عرض کنم، افراد مذکور با اینجانب که مسوولیت مستقیم حوزه ارزی را داشتم کوچک‌ترین تماس و گفت‌وگو و مراوده‌ای در مورد مسائل حوزه ارز در سال‌های تصدی من که همان سال‌هاست، نداشتند. به‌عنوان مثال و به‌طور مشخص به‌خاطر دارم که پس از آشفتگی شدید بازار ارز پیشنهاد اولیه تغییر سیاست ارزی را در بهار سال ۱۳۷۴ در یک روز پنج‌شنبه‌ با مشورت رئیس کل به دستخط شخصی، برای حفظ محرمانگی، تهیه کردم که مرحوم دکتر [محسن]نوربخش به رئیس‌جمهور وقت تقدیم کرد و هیچ کس دیگری از آن خبر نداشت، چه رسد به اینکه در تهیه آن طرح، مباشرت و مشارکتی داشته باشد. یک روز بعد، یعنی جمعه تایید رئیس‌جمهور ابلاغ شد و صبح روز بعد از آن، یعنی شنبه، باز برای حفظ محرمانگی، در منزل وزیر اقتصاد وقت در جلسه‌ای با شرکت ایشان و رئیس سازمان برنامه و بودجه، ریاست کل بانک مرکزی و اینجانب آن پیشنهاد هماهنگ شد و سپس دستورالعمل‌های مربوطه در بانک مرکزی تهیه و ابلاغ شد. البته مشهور است که شکست یتیم است و کسی مسوولیت آن را نمی‌پذیرد. من اضافه می‌کنم که موفقیت هم مدعی پیدا می‌کند.

Ad

Ad

روی خط خبر

  • لاوروف: انتظار هرگونه اقدام مخرب در رابطه مسکو و واشنگتن را داریم
  • موگرینی: اتحادیه اروپا، یک ائتلاف نظامی نیست و نخواهد بود
  • زوج مشهور تلویزیون هم وارد عرصه تئاتر شدند
  • پوتین: خروج آمریکا از پیمان موشکی بی‌پاسخ نخواهد ماند
  • سازمان منع سلاح‌های شیمیائی به پیشنهاد روسیه رأی نداد
  • سرپرست سازمان تأمین اجتماعی معارفه شد
  • قیمت نفت کاهش یافت
  • با انتقال موشک‌های میانبرد آمریکایی به خاک آلمان موافقت نمی‌کنیم
  • نتانیاهو: تل‌آویو پیمان مهاجرتی سازمان‌ملل را امضا نمی‌کند
  • محمدبن سلمان برای شرکت در اجلاس G20 به آرژانتین می‌رود
  • «شام آخر» در جشنواره فیلم عمار
  • ارزش سهام عدالت یک خانوار پنج نفره ۱۲ میلیون تومان است
  • کنسرت نوازنده مشهور ایتالیایی در تهران
  • دستمزد محیط بانان با وظایفشان تناسب ندارد
  • آیا خودکشی ریشه ژنتیکی دارد؟
  • دژپسند: ۹۰ درصد مصوبات هیات مقررات زدایی اجرا نمی شود
  • تلاش های نافرجام برای بازشدن ثبت سفارش واردات خودرو
  • قیمت مرغ از ۱۱ هزار و ۱۰۰ تومان عبور کرد
  • سفیر دانمارک فردا به تهران باز می‌گردد
  • چشم امید کوبا به سازوکار ویژه مالی اروپا برای دور زدن تحریم‌های آمریکا
  • ماجرای شوخی لاله صبوری با علی ضیا
  • نشت هزاران لیتر نفت در سواحل کانادا
  • «مسکو» میزبان نشست دبیران شورای امنیت همسود
  • بروجردی: در موضوع ظریف و پولشویی باید آتش بس اعلام شود
  • دستور شریعتمداری برای اصلاح آگهی استخدام شرکت توسعه پلیمرپاد جم
  • دیدار وزیر خارجه قرقیزستان با «موگرینی»
  • بازار متشکل ارز آزاد مقدمه ای برای نظام تک نرخی است
  • آخرین وضعیت جاده چالوس در تعطیلات پیش رو
  • امیر قطر خواستار عدم دخالت سعودی ها در امور داخلی این کشور شد
  • اعتراض پارلمانی‌ها به سخنان ظریف؛«اظهارات نسنجیده، دولت و نظام را زیر سوال برد»
  • Ad