جدیدترین اخبار
۵ خرداد ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۱۱ اجتماعی کد خبر :289335

فرونشست زمین از «فلک‌الافلاک» تا «عالی‌قاپو»

فرونشست زمین میراث تاریخی ایران را تهدید می‌کند؛ این هشدار خشکسالی است. هشدارها را درباره خشکسالی و فرونشست پیش از این هم داده بودند؛ وقتی که زمین تخت‌جمشید نشست و ناچار شدند فروچاله‌ها را با کامیون کامیون خاک بپوشانند. حالا فریاد تشنگی زمین از گوشه گوشه ایران بلند می‌شود و دامن تاریخ بازمانده از پدران ما را می‌گیرد.

بناهای پیر بازمانده از گذشتگان ما تهدید می‌شوند. در هفته‌های گذشته مسئولان میراث فرهنگی قزوین از تهدید جدی مسجد جامع عتیق، مسجد مدرسه «سردار» و صحن امامزاده «حسین ابن علی ابن موسی‌الرضا» (ع) به دلیل فرونشست گفتند و در سال‌های اخیر فرونشست زمین در اصفهان و تهدید مدرسه چهارباغ، مسجد جامع و سی‌وسه‌پل هشدار داده شده بود. بستر زمین هرچه می‌گذرد، با دخالت‌های انسان، برداشت بیش از حد آب‌های زیرزمینی و همین‌طور کاهش بارش، خشک‌تر شده است. عضو هیأت علمی دانشکده عمران امیرکبیر به «شهروند» می‌گوید: این اتفاقی است که در سراسر ایران درحال وقوع بوده و به بناهای پیر بیش از دیگر ساختمان‌ها آسیب
خواهد زد.

خشکی زمین چطور دامن بناهای تاریخی را می‌گیرد؟

بناهای تاریخی که سال‌های‌‌سال بر تن زمین میخ شده‌اند، چطور کم‌کم از هم گسسته و سست می‌شوند؟ عبدالعظیم شاه کرمی، متخصص ژئوتکنیک و سازه در گفت‌وگو با «شهروند» از چهار تهدید عمده بناها نام می‌برد: «زلزله، حرکت پوسته زمین، هوازدگی و فرونشست.»

او که مسئول بررسی‌های مهندسی در مجموعه تخت‌جمشید هم بوده، توضیح می‌دهد: «نخستین مسأله زلزله است که تأثیر آن بسیار عیان است. بحث دوم که در ایران به آن توجه نمی‌کنیم، اما شدیدا اتفاق می‌افتد، حرکت آرام پوسته زمین یا حرکات تکتونیکی است. سه صفحه‌ای که ایران را دربرگرفته‌اند، مدام درحال حرکت هستند. کوه‌های ایران مرتب بلند و به هم نزدیک‌تر می‌شوند، به‌طوری که در طول این حرکات، فاصله بین دو تا شهر که یکی شمال و دیگری جنوب باشد، مدام کم می‌شود. این دومین تکان آرام زمین است و باعث می‌شود ایران مرتب جمع‌تر شود و بناها از این تکان‌ها تأثیر بگیرند.»

این استاد دانشگاه، ضربه سوم را بسیار شدیدتر از موارد گفته شده می‌داند؛ هوازدگی: «زمین ایران جوان است؛ خاک در سطح و زیر زمین به دلیل این‌که آبی که بالا می‌آید شور است، تبخیر می‌شود و نمکش می‌ماند و در خاک رشد می‌کند و زمین را بسیار سست می‌کند. به این پدیده هوازدگی می‌گویند. این اتفاقی است که بناهای روی زمین هم دچارش هستند. پدیده هوازدگی در بعضی از خاک‌ها شدیدتر از دیگر مکان‌هاست. درواقع در زیر ساختمان‌ها یا خود ساختمان بناها به هوازدگی شدید دچارند، مثلا در اصفهان آجرها اغلب خوب است و ملات‌ها بد، به همین دلیل ملات‌ها هوازده و نمک‌خور و نمک‌سوز می‌شوند و آجر سالم می‌ماند، در نتیجه ساختمان از هم می‌پاشد.»

به‌ گفته او، شبیه همین پدیده در زیرزمین هم رخ می‌دهد: «زمین در بعضی نقاط سست می‌شود و بعضی نقاط نه. بنابراین اختلاف نشست به وجود می‌آید و باعث فرونشست می‌شود. در واقع پدیده چهارم به علت جوان‌بودن و ناهمگن‌بودن زمین است و باعث می‌شود زمین در خودش فرو بریزد. اگر زمین سنگین شود و اگر تنش‌های موثر اتفاق بیفتد، با نشست سطح آب زیرزمینی، نیروی موثر وزنه زمین زیادتر می‌شود.»

او برای توضیح بیشتر مثال می‌زند؛ اگر در استخر بایستید، فشار پا روی کف استخر، وقتی که استخر پر باشد، با وقتی که خالی باشد، متفاوت است: «دلیل آن به نیروی ارشمیدوس برمی‌گردد؛ نیرویی که رو به بالاست. همین اتفاق در زمین هم رخ می‌دهد، وقتی سطح آب زیرزمینی پایین می‌رود، فشار نقطه به نقطه خاک زیاد می‌شود و تقریبا به دوبرابر می‌رسد. این همان روندی است که با خشکی زمین به نشست بناها می‌انجامد.»

شاه‌کرمی با این توضیحات از مشاهدات خود در بناهای تاریخی می‌گوید و خبرهایی درباره وضع آنها می‌دهد: «هوازدگی در اصفهان زیاد است، چون هوا خشک شده و نمک‌زایی بسیار شدید را سبب می‌شود و همین‌طور افت سطح آب زیرزمینی به فرونشست می‌انجامد. این مسأله در قلعه فلک‌الافلاک هم به‌طور مشهود اثرگذار بوده است. تمامی میدان نقش جهان از بازار‌ها گرفته تا عالی‌قاپو و مسجد شاه به پدیده هوازدگی و اختلاف نشست آب دچار است. به‌طورکلی هر چهار موردی که گفته شد، در ایران بسیار زیاد است و بناهای تاریخی را تهدید می‌کند.» این متخصص معتقد است؛ ساختمانی که پیر باشد، پرستاری می‌خواهد، مثل یک انسان. پرستار هم باید مثل یک باغبان باید هم متخصص باشد و هم دلسوز.

وبگردی

روی خط خبر

  • توهین ترامپ به صدراعظم آلمان؛ آنگلا! نگو که من هیچ چیزی به تو ندادم
  • ۳۳ کارمند در «قندهار» توسط افراد مسلح ناشناس ربوده شدند
  • آوارگان سوری محور کنفرانس خبری مرکل و حریری
  • ترامپ بولتون را به روسیه می فرستد
  • ایران: ما از ترامپ دستور نمی‌گیریم
  • توافق جهانی کاهش تولید، اعتبار اوپک را احیا کرد
  • در برخی نقاط فاضلاب وارد رود کارون شده
  • موقعیت امروز انقلاب، موقعیت احزاب در زمان رسول خداست؛ با یک حمله گسترده از ناحیه دشمنان مواجه شده‌ایم
  • دادستان کل کشور: کسانی که سال‌ها مسئولیت‌ مهمی در کشور داشتند، قوه قضاییه را فاسد و دیکتاتور معرفی می‌کنند
  • استاندار تهران درباره حضور زنان در ورزشگاه‌ها: عجله نکنید؛ اجازه دهید پله پله جلو برویم
  • علم‌الهدی: نباید نسبت به دین، لاابالی و نسبت به حجاب بی‌مبالات باشیم
  • وزیران نفت ایران و عربستان دیدار کردند
  • احتمال جهش قیمت نفت به ۱۰۰ دلار
  • سردار سلامی: نفوذ ایران غیرقابل حذف است
  • یک سال ولیعهدی بن‌سلمان
  • فارین پالیسی: “فیلترینگ تلگرام” ضربه سختی به اقتصاد ایران زد
  • جنگ نفتی ایران و آمریکا
  • موانع اجرایی بااعمال جدیت و هم‌افزایی توانمندی‌ها قابل حل است
  • شناسایی ۲۱ هزار و ۶۹۶ ساختمان ناایمن در پایتخت
  • روند افزایش دما در هفته آینده/گرمای ۵۰درجه در خوزستان
  • واعظی: مقصران موسسات مالی نباید آزادانه بگردند
  • واکنش شورا به سخنان افشانی
  • تمدیدمهلت اعتراض مؤسسان مدارس غیردولتی به مبلغ شهریه تا ۱۵ تیرماه
  • آتش‌سوزی گسترده در انبار چوب و مبلمان
  • هوای تهران سالم است
  • بخشودگی جرائم بیمه ای موجب پایداری واحدهای تولیدی می شود
  • تدوین طرح جامع برج میلاد/ جزئیات توقف فاز ۲
  • نشست ۱۷۴ اوپک آغاز شد
  • سهام آسیایی به پایین‌ترین سطح ۶ ماهه خود رسید
  • تحریم های آمریکا،مانع فعالیت شرکت های بزرگ نفتی در ایران