جدیدترین اخبار
۲۲ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۳۱ اقتصادی کد خبر :243347

۹راهکار مالیات‌ستانی

نظام مالیات بر ارزش افزوده می‌تواند با تکیه بر مزایای خود از جمله گسترش پایه مالیاتی و کاهش وابستگی دولت به درآمدهای نفتی، پاسخگوی دغدغه‌هایی نظیر بحران مالی دولت و کسری بودجه باشد.

به گزارش بازتاب به نقل از تعادل، از این‌رو ضرورت دارد، تجارب موفق سه کشور منتخب انگلستان (کشورهای توسعه یافته)، اندونزی (کشورهای نفت خیز) و کره جنوبی (کشورهای توسعه یافته در آسیا) در خصوص اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده، در دستور کار متولیان امر قرار گیرد. براساس مطالعات صورت گرفته، در اینجا می‌توان به ۹ راهکار عملیاتی در راستای رفع مشکلاتی که به واسطه اجرای مالیات بر ارزش افزوده، گریبان‌گیر تولیدکنندگان کشور به ویژه در بخش صنعت شد، اشاره کرد که به شرح زیر است: «بهره‌گیری از تجارب کشورهای موفق در زمینه آشناسازی مردم و مودیان مالیاتی با مفهوم مالیات بر ارزش افزوده»، «فراهم کردن زیرساخت‌های سخت افزاری و نرم افزاری لازم برای اجرای بهتر و مناسب‌تر قانون مالیات بر ارزش افزوده»، «جذب و آموزش نیروی انسانی متخصص و خبره توسط سازمان امور مالیاتی برای رسیدگی سریع‌تر و دقیق‌تر به پرونده‌های مالیاتی و اطلاع‌رسانی دقیق و آموزش مقررات مربوط به مالیات بر ارزش افزوده به مودیان و ممیزان مالیاتی»، «مشمول نرخ صفر کردن برخی کالاها برای پرداخت مالیات به جای معافیت آنها و مشخص کردن گستره انواع کالاهای مشمول نرخ صفر یا پرداخت مالیات با نام مشخص کالا»، «قبول ضمانتنامه مالیاتی از مودیان توسط سازمان امور مالیاتی بابت خرید و فروش‌های مدت‌دار و نسیه برای کاهش فشار بر نقدینگی و سرمایه در گردش آنها» و «شناسایی دقیق و به روز اعتبار مالیاتی مودیان مالیاتی و فعالان اقتصادی توسط سازمان امور مالیاتی و دستگاه حاکمیتی. »

مزایا و معایب مالیات بر ارزش‌ افزوده

مالیات بر ارزش‌ افزوده، مالیاتی است که با نرخی ثابت (غیرتصاعدی) بر ارزش‌ افزوده تولید شده در هر مرحله از زنجیره تولید– توزیع کالا و خدمات وضع می‌شود اما در نهایت مصرف‌کننده تنها پرداخت‌کننده واقعی آن است؛ چرا که مالیات بر ارزش‌ افزوده پرداخت شده برای خرید کالاها و خدمات واسطه‌یی بنگاه‌ها (نهاده‌های تولید)، به عنوان اعتبار مالیاتی در حساب اعتباری مودی (تولیدکننده) منظور می‌شود و از مرجع مالیات قابل پرداخت به سازمان امور مالیاتی در هر دوره کسر می‌گردد. منظور از ارزش‌ افزوده، افزایش در ارزش پولی یک کالا بر اثر انجام کار یا خدمتی روی آن است که سبب تغییر کاربرد، بهبود کیفیت، یا تسهیل مصرف آن شود. بنابراین ارزش‌ افزوده ایجاد شده توسط هر بنگاه (یا در هر مرحله از تولید) عبارت از تفاوت بین ارزش فروش کالاها یا خدمات و هزینه‌های تهیه و خرید کالاها و خدمات واسطه‌یی است.

در همین راستا، مرکز تحقیقات و بررسی‌های اقتصادی اتاق ایران در جدیدترین گزارش خود مدل کشورهای توسعه یافته را در زمینه مالیات‌ستانی مورد بررسی قرار داده است. براساس این تحلیل، مالیات بر ارزش‌ افزوده دارای مزایایی همچون «ایجاد منبع درآمدی جدید و باثبات، انعطاف‌پذیری، کاهش فرار مالیاتی، افزایش انگیزه سرمایه‌گذاری و تولید، تشویق صادرات غیرنفتی و بهبود تراز تجاری» است. از آنسو، این نظام مالیاتی ممکن است معایبی چون هزینه‌های بالای اجرا و پیچیدگی‌های آن، اثر تنازلی که موجب از بین رفتن عدالت مالیاتی می‌شود و افزایش سطح قیمت‌ها را نیز به همراه داشته باشد.

ازآنجایی‌که دولت‌ها در ایران در زمینهٔ چابک‌سازی و کاهش حجم تصدی‌گری‌های خود توفیق نداشته‌اند، بنابراین در صورت عدم اجرای مالیات بر ارزش‌ افزوده در کشور، ممکن است برای تامین هزینه‌های جاری خود بیشتر به روش‌ها یا راه‌حل‌های مخربی از قبیل: ۱- افزایش مالیات بر درآمد (که قطعاً به‌شدت بر انگیزه‌های سرمایه‌گذاری و تولید، اثر منفی خواهد داشت)، ۲- کاهش مخارج مربوط به آموزش، بهداشت و سلامت (که با کاهش رفاه خانوارها همراه است)، ۳- افزایش واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی و مالی و دست‌اندازی به منابع مالی نظام بانکی (که علاوه بر ایجاد تورم، منجر به محدودیت دسترسی بخش خصوصی به منابع بانکی خواهد شد و درنتیجه تولید را به خطر خواهد انداخت)، روی آورند. از همین رو ضروری است مالیات بر ارزش‌ افزوده در کشور هم به سبب برخورداری از مزایای فراوان و هم به‌منظور جلوگیری از ظهور آثار مخرب روش‌های فوق‌الذکر، اجرا شود

مدل مالیات‌ستانی در «ایران»

قانون مالیات بر ارزش‌ افزوده در ایران پس از طی یک دوره پرفراز و نشیب در سال ۱۳۸۷ به تصویب رسید و از نیمه دوم همان سال به‌صورت آزمایشی به اجرا درآمد. سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان با تصویب این قانون، به دنبال گسترش پایه‌های مالیاتی، انتقال بار مالیاتی از تولید و سرمایه‌گذاری به‌سمت مصرف، اجتناب از اخذ مالیات مضاعف از کالاها و خدمات و توسعه اطلاعات مالیاتی از طریق شفاف‌سازی فعالیت‌های مشمول مالیات بر ارزش‌ افزوده بودند.

اجرای آزمایشی مالیات بر ارزش‌ افزوده طی نزدیک به یک دهه اخیر، این پایه مالیاتی را به یکی از اقلام عمده درآمدهای مالیاتی و بودجه عمومی دولت تبدیل کرده است. از سوی دیگر باید یادآور شده که با اجرای این قانون طی دوره زمانی ۹۵- ۱۳۸۸ سهم درآمدهای حاصل از مالیات بر ارزش‌ افزوده از کل درآمدهای مالیاتی جز در سال ۱۳۹۵ پیوسته در حال افزایش بوده است.

همچنین، آمارهای مربوط به وضعیت بودجه عمومی دولت نشان می‌دهند، مالیات بر ارزش‌ افزوده، توانسته است وابستگی منابع درآمدی دولت به نفت را تا حدودی کاهش دهد و به یکی از منابع مهم درآمدی برای تامین بودجه عمومی دولت تبدیل شود. همزمان با افزایش درآمدهای مالیات بر ارزش‌ افزوده، سهم این پایه مالیاتی از منابع عمومی دولت افزایش‌یافته و در مقابل، سهم درآمدهای نفتی کاهش پیداکرده است. از اینرو باتوجه به اهمیت بررسی تجارب سایر کشورها درباره اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده، در راستای بهره‌برداری از این تجارب مفید برای کشور، در ادامه تجربه موفق سه کشور منتخب انگلستان (کشورهای توسعه یافته)، اندونزی (کشورهای نفت خیز) و کره جنوبی (کشورهای توسعه یافته در آسیا) ارائه شده است.

مدل انگلیسی

مالیات بر ارزش افزوده در انگلیس در آوریل سال ۱۹۷۳ با نرخ استاندارد ۱۰ درصد به عنوان جایگزینی برای مالیات بر خرید و یک نوع مالیات به نام SET معرفی شد. از دلایل معرفی این نظام مالیاتی جدید در «انگلستان» می‌توان به یکسری استدلالات مبنی بر لزوم تبعیض‌آمیز نبودن سیستم مالیاتی، جلوگیری از ایجاد اختلال در اقتصاد توسط مالیات‌ها، استفاده از مزایای این نظام مالیاتی در راستای رفع مشکلات اقتصادی و همچنین به عنوان یکی از شروط عضویت در اتحادیه اروپا اشاره کرد. روند اجرای مالیات بر ارزش افزوده «انگلستان» یکی از عوامل مهم در موفقیت‌آمیز بودن تجربه این کشور بود. دولت، به منظور بسترسازی برای اجرای این مالیات و در راستای جلب مشارکت و همراهی مردم با آن از دو سال قبل از اجرا، ‌قصد خود در خصوص تصویب قانون مالیات بر ارزش افزوده را اعلام کرد و طی یک گزارش اولیه تمام جزئیات مربوطه را به همراه نظارت و اهداف خود منتشر و در اختیار عموم قرار داد. در واقع دولت با این روش علاوه بر شفافیت و اطلاع‌رسانی علاقه داشت با نظرات، انتقادات و پیشنهادات مردم در این زمینه نیز آشنا شود تا مشکلات و موانع احتمالی را رفع کند. باید گفت که اجرای مالیات بر ارزش افزوده در انگلستان اثر منفی بر توزیع درآمد نداشت؛ زیرا باتوجه به اهمیت عدالت مالیاتی، پس از اجرای این مالیات شرایط به گونه‌یی تنظیم شده بود که بسیاری از افراد کم درامد بخش اعظم درآمد خود را صرف اقلامی می‌کردند که یا معاف از مالیات بودند یا نرخ مالیات صفر داشتند. همچنین بر خلاف نگرانی‌های موجود در مورد اثرات منفی نوع مالیات بر سطح قیمت‌ها و دستمزدها، ‌عملا مشکلی به وجود نیامد.

مدل کره جنوبی

طرح موضوع مالیات بر ارزش افزوده در کره جنوبی به برنامه ۵ ساله اول توسعه اقتصادی این کشور با هدف گسترش پایه‌های مالیاتی باز می‌گردد. در این راستا دولت «کره جنوبی» ابتدا چندین تغییر نهادی که مهم‌ترین آنها تاسیس «اداره مالیاتی» در سال ۱۹۶۵ بود، انجام داد. سپس اقدام به مشاوره با اقتصاددانان و کارشناسان برجسته بانک جهانی، اعزام تیم‌های کارشناسی به اروپا در سال ۱۹۷۱ و انجام مطالعاتی مانند «امکان سنجی مالیات بر ارزش افزوده» و «تجزیه و تحلیل اثرات احتمالی مالیات بر ارزش افزوده کره جنوبی» کرد. این مطالعات امکان اجرای مالیات بر ارزش افزوده را به سبب وجود سیستم دفترداری کامپیوتری در «کره جنوبی»، مثبت ارزیابی کردند و از مواردی همچون عدم آشنایی عملی حسابداران این کشور با مالیات بر ارزش افزوده و پیچیده بودن رویه دفترداری و حسابداری لازم برای اجرای آن در بین واحدهای تولیدی کوچک، به عنوان عوامل بازدارنده در راه پذیرش این نظام مالیاتی در کره جنوبی نام بردند.

در نهایت بر پایه مطالعات مذکور، مجلس ملی کره جنوبی در سال ۱۹۷۶، قانون اصلاح مالیاتی (شامل معرفی مالیات بر ارزش افزوده و مالیات غیرمستقیم ویژه) را تصویب کرد. این قانون در سال ۱۹۷۷ به مرحله اجرا گذاشته شد. در روند اجرای این نظام مالیاتی، مشکلاتی همچون شکل‌گیری نگاه غیر واقعی مبنی بر پیچیدگی آن و عدم اطمینان به دولت به وجود آمد. این در حالی بود که سیستم مالیات‌های غیرمستقیم قبل از اجرای مالیات بر ارزش افزوده بسیار پیچیده‌تر بود و شامل ۱۱ مورد مالیات غیرمستقیم بود که مالیات بر ارزش افزوده جایگزین ۸ مورد آنها شد. در این زمینه دولت کره جنوبی به درستی اقدام به آموزش سیستم مالیاتی جدید به عموم مردم، به خصوص پرداخت‌کنندگان بالقوه، دوایر مالیاتی و نیز سازمان اجرایی کرد.

اجرای مالیات بر ارزش افزوده در کره جنوبی، نخست منجر به گستردگی پایه مالیاتی شد؛ به‌طوریکه این پایه در فاصله ۵ ساله (۸۳- ۱۹۷۸) ۵ برابر شد. دوم اینکه درآمد مالیاتی افزایش یافت و سهم درآمد حاصل از این مالیات از کل درآمد مالیاتی به ۲۰٫۵ درصد در سال ۱۹۷۸ و ۲۲٫۳ درصد در سال ۱۹۸۳رسید. سوم اینکه با اجرای مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرفی در کره جنوبی، از آنجا که در این نوع مالیات کالاهای سرمایه‌یی مشمول مالیات نمی‌شود و تمام مالیات‌های پرداخت شده برای خرید آنها، به تولیدکنندگان مسترد می‌شود، در نتیجه هزینه‌های سرمایه‌گذاری در این کشور کاهش یافت و این امر به نوبه خود محرک سرمایه‌گذاری، به ویژه در بخش تولید شد.

مدل اندونزی

همچنین براساس این تحلیل، دولت اندونزی به منظور فراهم کردن پذیرش سیاسی اصلاحات نظام مالیاتی، یک مالیات خاص تحت عنوان «مالیات بر فروش کالاهای لوکس» را نیز به‌طور جداگانه و به عنوان مکمل مالیات بر ارزش افزوده به اجرا درآورد. اصلاحات مالیاتی صورت گرفته در اندونزی همراه با کاهش قابل توجه در مخارج دولت، منجر به کاهش کسری بودجه از ۴ درصد GDP در ۱۹۸۳ به ۲٫۲درصد در ۱۹۸۷ شد.

درآمد مالیاتی حاصل از اجرای مالیات بر ارزش افزوده در اندونزی در سال اول، ۴۵ درصد بیش از هدف پیش‌بینی شده محقق شد. سهم مالیات بر ارزش افزوده از درآمدهای مالیاتی در سال ۱۹۸۶ یعنی یک سال پس از اجرا به ۱۹٫۳ درصد رسید و در سال ۱۹۸۷ به دلیل افزایش درآمدهای مالیات بر ارزش افزوده، سهم درآمدهای مالیاتی از GDP این کشور در سال مذکور حدود ۳۰ درصد نسبت به سال قبل از اجرای این نوع مالیات افزایش یافت. از دیگر اثرات اجرای این نظام مالیاتی را می‌توان به کاهش فرار مالیاتی در اندونزی و ساده‌تر و کم هزینه شدن امور اجرایی اشاره کرد. از سوی دیگر، اجرای مالیات بر ارزش افزوده بر خلاف ادعای بسیاری مبنی بر شتاب دادن به تورم، تاثیر بسیار ناچیزی بر سطح قیمت‌ها گذاشت.

Ad

Ad

روی خط خبر

  • ۳ روز تا پایان مهلت مشمولان سهام عدالت برای ثبت شماره شبای بانکی
  • خودروی بدهکاران بالای یک میلیون تومان عوارض طرح ترافیک توقیف می‌شود
  • برنامه این هفته تالار‌های تئاتر شهر اعلام شد
  • سورپرایز رامبد جوان برای فصل جدید «خندوانه»
  • دستگیری سارق ۲۸۰ میلیونی در فضای سایبری
  • عملکرد نازل‌های عرضه سوخت مایع در ایلام راستی‌آزمایی می‌شود
  • اف ۱۶ بخرید تا تحریم نشوید
  • سناتور «منندز» خواستار تحریم عوامل قتل خاشقجی شد
  • اتهام آمریکا به روسیه در خصوص انتخابات کنگره شرم آور است
  • قیمت خریددلار و یورو در بانک‌ها
  • قرار موقت دیوان بین‌المللی دادگستری درباره شکایت ایران در شورای امنیت ثبت شد
  • فروش ۱۰۰ هزار دینار به زائران اربعین با نرخ ۹۶ ریال
  • ارائه گزارش رئیس کل بانک مرکزی در مورد چالش های نظام بانکی
  • آبگیری تالاب بین‌المللی «قوری گول» از اول آبان‌ماه
  • مشاغل مزاحم جاده خاوران ساماندهی می شوند
  • پایبندی ۱۱۱ درصدی به توافق جهانی کاهش تولید نفت
  • بُهت اردنی ها از ارزانی قیمت کالاها در پایتخت سوریه
  • تل‌آویو باز هم در بازداشت عامل عملیات مقاومتی «برکان» ناکام ماند
  • قیمت سکه امروز، ۲۸ مهرماه به ۴ میلیون و ۲۵۰ هزارتومان رسید
  • بررسی لایحه CFT در هیأت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام
  • پیرهادی:به جمنا انتقاد داریم/ جمنا با نپذیرفتن نواصولگرایی سرمایه اجتماعی‌ خود را از دست می‌دهد
  • عامل ارسال پیامک به نمایندگان: مسیر‌های دیگری جز پیامک دادن دارم که آن را نمی‌گویم
  • سرنوشت نرخ بنزین آزاد فردا در مجلس رقم میخورد
  • جسد خاشقچی کجاست؟
  • کنایه غیرمستقیم آشنا به محسن رضایی: برای تبدیل مجمع به مجلس سنا عجله نکنید
  • ناگفته‌های دیپلمات مرموز ایران از مذاکرات محرمانه با آمریکا عمان: اروپا از مذاکرات اوباما و ایران نگران شده بود
  • صدای سید جواد هاشمی هم درآمد
  • سرلشکر باقری خواستار دستگیری ربایندگان مرزبانان ایرانی شد
  • حمله ائتلاف آمریکایی به دیرالزور موجب کشته شدن ۶۰ شهروند سوری شد
  • مشکلات اقتصادی داخلی است/ آمریکا با رب و روغن ما چه کار دارد؟!
  • Ad